Mulisch praat dertig seconden met paus

Twee boeken gaf Harry Mulisch vanmorgen aan de paus, tijdens een korte ontmoeting in Rome: `De Aanslag' en `De Ontdekking van de Hemel'. ,,`De aanslag' telt 160 pagina's'', zegt de schrijver. ,,Dus wie weet leest hij dat.''

Wat denkt de paus als hij 's avonds naar bed gaat? Dat is de brandende vraag die Harry Mulisch vanmorgen naar een winderig maar zonovergoten Sint Pietersplein bracht, voor een ontmoeting van 30 seconden met paus Johannes Paulus II.

Met duizenden gelovigen woonde Mulisch de wekelijkse audiëntie bij op het volgepakte plein, met tientallen anderen op een ereplaats op het bordes van de Sint Pieter. Kardinaal Simonis, die was meegekomen voor de korte ontmoeting, stelde hem volgens zijn woordvoerder voor aan de paus als ,,de heer Mulisch, een zeer bekend auteur in Nederland; hij wil graag twee van zijn werken overhandigen.''

Mulisch was in Rome op uitnodiging van een tv-programma en mocht van de programmamakers direct na afloop niets zeggen over de korte woordenwisseling met de paus. (,,Wij hebben de ticket betaald'', was het argument.) Aanleiding voor het bezoek was een uitspraak van Mulisch in een eerder programma waarin hij zich afvroeg hoe mensen in een publieke rol zich voelen als ze alleen zijn. Neem pausen, zei hij in een gesprek vóór de audiëntie. ,,Als ze tegenover een publiek van 100.000 man zitten, ja dan zijn ze de paus. Maar nu gaat hij 's avonds naar bed, dan is hij alleen. Is hij dan voor zichzelf nog steeds de vertegenwoordiger van Christus op aarde? Dat zou ik hem willen vragen.''

Maar daar was geen tijd voor. Privé-audiënties zijn alleen weggelegd voor staatslieden of mondiale beroemdheden als de voetballer Ronaldo. Mulisch moest het doen met een plaats op de tweede rij achter kardinaal Simonis en een aantal bisschoppen. Gelegenheid om langer te praten was er niet, want een beleefde doch dringende greep op zijn arm maakte duidelijk dat het tijd was voor de volgende. ,,Ik had de indruk dat hij wel wat langer wilde praten'', zei Mulisch later.

Mulisch heeft de paus twee boeken overhandigd: De Aanslag in Poolse vertaling en De ontdekking van de hemel in het Duits. Over het laatste boek had hij wel geaarzeld. ,,De aanslag is een boek van 160 pagina's. Dus wie weet, misschien leest hij dat. Als ik hem een boek van 700 bladzijden geef, dan weet hij dat ik weet dat hij het nooit zal lezen. En dat vind ik eigenlijk onbeleefd.''

Het was vooral de paus als instituut, en niet juist deze paus, die de schrijver naar Rome trok. Verzet tegen abortus en voorbehoedsmiddelen? ,,Dat interesseert me allemaal niet zo veel'', zei Mulisch vooraf. ,,Als er een andere paus was geweest, was ik naar die andere paus gegaan. Al die dingen die hij (Johannes Paulus, ML) vindt, abortus, daar ga ik niet over praten. Dat is volstrekt zinloos.''

,,Over God kan je twisten of die bestaat of niet. Ik dacht van niet. Maar de kerk bestaat. En de paus bestaat ook. En de hele theologie, dat hele bouwwerk, dat bestaat. En dat is een menselijke schepping die mij interesseert. Maar niet meer dan Griekse mythen. Zelf ben ik veel polytheïstischer ingesteld dan die ene god. Ik heb veel liever een godsdienst met dertig goden, zoals de Egyptenaren en de Grieken.''

Zien we deze ontmoeting later terug in een boek? ,,Niet op zo'n directe manier, dan zou ik een artikel in de NRC moeten schrijven'', was het antwoord. ,,Aan de andere kant: je komt nooit zo diep in de ingewanden van die katholieke kerk en het is denkbaar dat ik dat in een heel ander verband wel eens zal gebruiken.'''

De hamvraag, wat denkt de paus 's avonds alleen, bleef dus open. Maar Mulisch wist wel wat hij zelf zou antwoorden in die functie. ,,Dan zou ik zeggen: ik bid om nederigheid, ik ben geplaatst in dit hoge ambt. U vraagt me hoe ik mezelf beleef als ik alleen ben, maar ik ben nooit alleen. God ziet mij.''