Brussel springt in de bres voor bedreigde vogels

Waterrecreanten zijn ongerust over de komst van een netwerk van natuurgebieden. Onder druk van de Tweede Kamer heeft staatssecretaris Faber (Natuurbeheer) besloten de inspraakprocedure bij de aanwijzing van deze gebieden met enkele weken te verlengen.

Het kabinet wilde aanvankelijk slechts een beperkt aantal gebieden aanmelden bij de Europese Commissie als speciale beschermingszone (SPA: special protection area) en een aantal gebieden `onder voorbehoud'. Dit voorbehoud hield in dat het natuurbelang in die gebieden wel groot zou zijn, maar toch `nevengeschikt'.

Dit was voor de Commissie echter onacceptabel en op 22 januari gaf het kabinet dit voorbehoud op. Dit betekent dat thans 66 gebieden in Nederland onder de Vogelrichtlijn vallen en 89 gebieden onder de Habitatrichtlijn. Daaronder bevinden zich een groot aantal bekende natuurgebieden, zoals Voornes Duin, de duinen van de Waddeneillanden, de Oirschotse Heide, maar vooral de waterrijke gebieden: Haringvliet, Hollands Diep, IJsselmeer, Waddenzee, Reewijkse Plassen de Friese meren. In totaal komt zo'n zesde deel van Nederland onder de Vogel- en Habitatrichtlijn te vallen.

Omdat het vooral de waterrijke gebieden betreft, zijn de watersportorganisaties in staat van alarm. De stichting Waterrecreatie IJsselmeer en Randmeren (WIJ), waarin verenigd de Hiswa-vereniging, Recron, KNWV, ANWB en de Belangenvereniging Beroepschartervaart, wil voorkomen dat in het IJsselmeer binnenkort niets meer mogelijk is.

Al in december 1998 werd bij staatssecretaris G.H. Faber (Natuurbeheer) bezwaar gemaakt tegen de gang van zaken. ,,De toekomst van de recreatiesector wordt op onacceptable wijze bedreigd. De balans tussen recreatie en natuur wordt door deze aanwijzing ernstig verstoord'', aldus Reinier Steensma, voorzitter van de stichting WIJ, in zijn brandbrief.

Ook de Koninklijke Jagersvereniging, visserijverenigingen en zelfs de kamers van koophandel rond het IJsselmeer hebben zich ernstig verontrust betoond. Zij vrezen dat straks de natuurorganisaties het voor het zeggen zullen krijgen in het IJsselmeer en de Waddenzee.

Drs. Eric Wanders, directeur van de Vogelbescherming, is daarentegen uiterst verguld met de uitspraak van het Europese Hof waarin Nederland verplicht wordt de richtlijnen na te leven. ,,De paniek die ik hoor bij allerlei branche-organisaties is volstrekt onnodig. In de aangewezen gebieden zullen inderdaad de belangen van bepaalde bedreigde vogels voorop staan. Maar dat wil helemaal niet zeggen dat alle andere activiteiten uitgesloten zijn. Vele vormen van waterrecreatie zijn zeer goed te combineren met de natuurwaarde van het IJsselmeer. Nederland heeft een Europese verantwoordelijkheid voor watervogels uit het hoge noorden die hier komen overwinteren. 's Zomers zitten die overwinteraars hier niet meer. Wat ons betreft kan er 's zomers gewoon gezeild worden.''

Anders oordeelt Wanders over de kokkelvisserij in de Waddenzee. ,,Dat moet gewoon ophouden. Tot dusverre blijft het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij gewoon vergunningen afgeven. Die worden weliswaar aangescherpt, maar naar ons oordeel is de schelpdiervisserij in de Waddenzee in strijd met de Vogelrichtlijn. Het belang van de vogels blijkt hier ondergeschikt aan dat van de visserij. Als de kokkelvisserij niet wordt gestopt, zullen we niet aarzelen ons opnieuw te richten tot de rechter.''

Wanders wijst erop dat in de strenge winters van enkele jaren geleden veel scholeksters en eidereenden omkwamen van de honger door gebrek aan schelpdieren, vooral kokkels. Bovendien hebben de kokkelvissers de bodem van de Waddenzee zodanig omgeploegd dat de vaste mosselbanken geheel verdwenen zijn.

In andere Europese landen zijn de Vogel- en Habitatrichtlijn eveneens van kracht geworden. Sommige landen hebben slechts een zeer gering deel van hun grondgebied aangemeld, zoals Frankrijk. Maar landen als Italië en Portugal zijn zeer voortvarend te werk gegaan.

Hoe de beide richtlijnen in de praktijk gehanteerd zullen worden, is nog niet geheel duidelijk. In Groot-Brittannië hebben natuurorganisaties met succes de aanleg van een nieuwe watersporthaven kunnen voorkomen door een beroep te doen op de Vogelrichtlijn.

De beide richtlijnen, die tamelijk gecompliceerd zijn en begrippen bevatten als `prioritaire gebieden' en `prioritaire soorten', bieden handvatten voor toekomstig geharrewar. Een gebied valt onder de vogelrichtlijn wanneer regelmatig 1 procent van de biogeografische populatie van een soort zich daarin ophoudt. Wanneer is dit het geval? Daarnaast kunnen de richtlijnen wijken voor `een groot maatschappelijk belang'. De aanleg van een luchthaven kan daaronder vallen, misschien ook olieboringen, maar valt de aanleg van een park met recreatiewoningen ook onder `een groot maatschappelijk belang'?

Wanders van de Vogelbescherming is bang dat de neiging zal bestaan het begrip `groot maatschappelijk belang' steeds verder uit te rekken. ,,Hoe het in de toekomst zal gaan, weten we nog niet. We hebben in ieder geval nu Brussel achter ons.''