`Mister competition' meegezogen

Vriendjespolitiek binnen de Europese Commissie heeft ook de `onkreukbare' commissaris Karel van Miert ten val gebracht. ,,Hij was niet vatbaar voor zoet gefluit van lobby.''

Voor Karel van Miert heeft het ontslag van de Europese commissie afgelopen nacht iets wrangs. Aan de commissaris voor mededingingszaken kleefde een imago van onkreukbaarheid, terwijl de commissie nu in verband wordt gebracht met vriendjespolitiek.

Hoewel Van Miert vorig jaar wel genoemd is in het Agusta-schandaal dat een aantal politici van zijn Vlaamse Socialistische Partij in grote problemen bracht, leek de Belg als hoeder van concurrentie binnen de Europese vrije markt de afgelopen tien jaar volkomen doof voor beïnvloeding van politici of zwaargewichten uit het bedrijfsleven. In weerwil van interventies van toenmalig Bondskanselier Kohl verbood Van Miert vorig jaar een fusie van de betaaltelevisie-activiteiten van Bertelsmann en Kirch en stelde hij harde eisen aan de Franse regeringssteun voor Crédit Lyonnais.

,,Van Miert was niet vatbaar voor zoet gefluit van lobby en deelbelangen,'' zegt directeur-generaal mr. A. Kist van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), de organisatie die in samenspraak met Brussel over de binnenlandse concurrentie waakt: ,,Door zijn goede dossierkennis en onafhankelijke opstelling verwierf hij binnen en buiten Europa groot gezag. Hij was echt Mister Competition van de Unie.'' Ook oud-minister H. Wijers van Economische Zaken is positief over hem. ,,Ik heb zeer veel respect voor hem. In hele complexe dossiers heeft Van Miert overtuigend opgetreden.''

In Nederland werd de invloed van Van Miert op de economische ordening gevoeld. Vorig jaar werden twee grote fusies – Wolters Kluwer met Reed Elsevier en Pakhoed met Van Ommeren – opgebroken omdat de Europese Commissie te veel bezwaren had. Ook het samengaan van de adviseurs KPMG en Moret, Ernst & Young ging om vergelijkbare redenen niet door. Vraag nummer één op persconferenties waarin een fusies wordt aangekondigd is inmiddels: Wat vindt Van Miert ervan?

Ook op het gebied van staatssteun zette hij de Nederlandse regering meerdere malen de voet dwars: Of het nu ging om hulp aan benzinepomphouders in de grensstreek of subsidies voor Philips en Daf, Van Miert plaatste zijn kanttekeningen. ,,Op het gebied van staatssteun heeft Van Miert de afgelopen jaren strakkere lijnen uitgezet,'' zegt Wijers over zijn toenmalige tegenspeler: ,,Je vindt dan natuurlijk altijd dat je niet eerlijk wordt behandeld.''

De grote vraag is hoe het nu verder moet. Ambtenaren in Brussel toonden zich vanochtend angstig dat de lopende dossiers ernstige vertraging zouden oplopen. In Nederland wacht KLM op een beslissing over de volledige overname van Martinair, terwijl internationaal allianties als die tussen British Airways en American Airlines en BT met AT&T op antwoord wachten. Volgens advocaat L. Korsten van Schut & Grosheide heeft het vertrek van Van Miert echter vooral effect op de langere termijn. ,,Het vernieuwingsproces loopt ernstige schade op. Het was de bedoeling van Brussel om de drempels voor toepassing van de kartelwetgeving hoger te maken, alleen al vanwege gebrek aan mankracht bij de staf van Van Miert. Nu moet een bedrijf met een marktaandeel van 5 procent zich al zorgen maken bij een fusie en die grens moet naar bijvoorbeeld 20 of 40 procent.''

Het uitblijven van een ruimhartiger beleid kost volgens Korsten veel geld. ,,Nu wordt alles nog in hele kleine hokjes geduwd, zijn de regels veel te rigide. Het tijdverlies dat nu optreedt brengt zeker schade toe aan de economie. Het duurt wel even voordat de volgende commissaris is ingewerkt.''