Liever lawaai dan corruptie

Adi Sasono is als minister in de Indonesische regering verantwoordelijk voor het midden- en kleinbedrijf. Hij propageert een `volkseconomie'. Is dat een manier om de Chinezen de wind uit de zeilen te nemen, vragen sommigen zich af. En wat zijn de ideeën van deze populaire politicus over de democratisering van zijn land?

De Indonesische regering heeft afgelopen zaterdag bijna veertig doodzieke banken geliquideerd. Daarnaast is een aantal overgenomen door de staat, en een andere groep levensvatbaar geachte banken met een groot filialennetwerk zal waarschijnlijk van vers geld worden voorzien.

Eerder noemde minister Adi Sasono (zie kader) de sanering van de bankindustrie vitaal voor het herstel van de economie van Indonesië. Sinds de zomer van 1997 verkeert het land in een slepende economische crisis. Sasono ziet een verband tussen de financiële wereld van het middelgrote en grote bedrijfsleven en die van de orang kecil, de miljoenen kleine neringdoenden in de archipel. ,,Nu we onze economie proberen te revitaliseren, is het van belang om een synergie te creëren tussen kleine bedrijven en het middelgrote en grote bedrijfsleven. De kleine hebben we nodig om banen te creëren, de grotere en grote bedrijven om meer toegevoegde waarde te geven aan de productie door invoering van technologie en zo de wereldmarkt te kunnen penetreren. In dat verband is het saneringsbeleid voor de bankindustrie een urgent probleem dat snel opgelost moet worden.''

U heeft een ambitieus programma opgesteld. Maar hoeveel kunt u in de beperkte regeerperiode van deze overgangsregering voor elkaar krijgen?

,,Ik moet in de gegeven tijd zoveel mogelijk doen om het fundament te leggen voor ons nieuw economisch beleid. Dat moet gebaseerd zijn op het marktsysteem als de manier om welvaart te creëren. We moeten het `vriendjes-kapitalisme' (crony-capitalism) achter ons laten en op weg naar de concurrerende markteconomie.

,,Daarom ook hebben we nu een anti-monopoliewet gereed liggen, die hopelijk op korte termijn zal worden getekend door president Habibie. Daarnaast moeten we de productieve werkgelegenheid veiligstellen, waardoor we het niveau van absolute armoede kunnen terugbrengen en zo sociale radicalisering kunnen voorkomen.

,,Wat ik daarbij wil benadrukken is dat dit alles alleen maar mogelijk is als we een `schone' regering hebben. Daar komt de reformatie-agenda om de hoek kijken want zonder effectieve controle is er geen schone regering. Een vrije pers speelt een sleutelrol in de democratisering. Sommige mensen zijn nog niet klaar voor de huidige lawaaiierige en kleurrijke politieke situatie. Maar ik denk dat dat de nieuwe situatie is waar we ons naar moeten voegen.

,,Naar mijn idee is de lawaaierige politieke situatie te verkiezen boven die waarin corruptie, collusie en nepotisme welig tieren, zoals we de afgelopen 32 jaar gezien hebben. We moeten naar een verantwoordelijk besluitvormingsproces en ik realiseer me dat dat niet makkelijk is. Mensen moeten ook niet verwachten dat corruptie en vriendjespolitiek in één jaar zijn geëlimineerd. We moeten consistent zijn in het uitdragen van een onafhankelijk juridisch systeem en de cultuur van democratie. Daarbinnen passen vrije verkiezingen en een rechtsstaat. Dat is een leerproces.

,,Dit land moet overschakelen van een pre-democratische samenleving naar een democratische. Dat is veel meer dan alleen maar vrije verkiezingen. Dat houdt sociale politisering is. Het is een sociale beweging die deze jonge natie ongetwijfeld met vallen en opstaan zal doormaken. Maar het is de enige weg, nu we op het punt staan het derde millennium van de geschiedenis ingaan.''

De kritiek op uw `volkseconomie' is dat het in feite een verkapte methode zou zijn om de etnische Chinezen, die van oudsher als handelaren en middenstanders en een groot deel van de economie beheersen, te verwijderen en te vervangen door zogenaamde oorspronkelijke inwoners van het land.

,,Dit beleid heeft niets te maken met etniciteit. Het gaat om rechtvaardigheid, het gaat om het overschakelen van een op vriendjespolitiek gebaseerd systeem naar een markteconomie. De vraag of iemand al dan niet Chinees is, speelt daarbij geen rol. Het gaat er om de basis van de economische groei te verbreden.

,,We moeten daarbij begrijpen dat de Chinese gemeenschap slechts 4 procent van ons totale inwonertal uitmaakt. Indonesië kent sinds de onafhankelijkheidsverklaring in 1945 gelijkheid voor de wet. Voor de wet bestaat er geen onderscheid op grond van ras net zo min als godsdienst. Negentig procent van onze inwoners is moslim, maar Indonesië is geen islamitische staat. Nog een voorbeeld: hoewel Javanen 65 procent van de bevolking uitmaken is het Javaans niet de officiële taal die hier gesproken wordt. In plaats daarvan hebben we de taal van een Sumatraanse minderheid overgenomen: het Maleis als onze nationale taal.

,,En tot slot komt er nog bij dat 99 procent van de Chinese bedrijven behoren tot het kleinbedrijf. Zij vallen dus onder mijn beleid. We moeten hen dus ook beschermen tegen het kapitalisme van de vriendjespolitiek. Dat wordt overigens ook niet gemonopoliseerd door de Chinese tycoons: de Soeharto-familie is immers niet Chinees, maar zij hebben wel veel problemen voor het land gecreëerd (lacht).

,,Ik hoop alleen een vriendelijk economisch klimaat voor het bedrijfsleven tot stand te brengen dat goed is voor alle investeerders. Door de volkseconomie uit te dragen, door het verbeteren van de koopkracht en alle beletselen op te ruimen voor bijvoorbeeld de handel in kruidnagelen of sinaasappelen, suiker, rijst enzovoort, kunnen we een concurrerend marktsysteem creëren.''

Betekent dit nu ook een eind aan het beleid om zogenaamde strategische industrieën zoals de vliegtuigfabriek van uw president Habibie miljoenen dollars aan subsidie geven?

,,De regering moet wel investeren in strategische bedrijven. En dit is een groot land, dat zich vergeleken met Europa uitstrekt van Londen tot Moskou. Dus het produceren van een eigen vliegtuig is een noodzaak, beter dan het inhuren van toestellen uit het buitenland. Maar het is een kwestie van timing. Op dit moment moeten we vechten voor het veiligstellen van onze voedselvoorziening, bijvoorbeeld. Dus naar mijn mening heeft een vliegtuigfabriek onder deze omstandigheden geen prioriteit.''

Ondertussen komen de verkiezingen van mei dichterbij. Rond uw persoon is een controverse ontstaan, omdat u wel bestuurslid bent van de regerende Golkar maar heeft aangekondigd niet voor die partij campagne te voeren. Voor wie gaat u dat wel doen?

,,Ik ga campagne voeren voor het volk. Voor de volkseconomie. We zijn hier in het verleden gewend geraakt aan een systeem van stemmenkopen. Als ik aan de ene kant probeer de mensen hun waardigheid terug te geven door ze de kans te geven een bedrijf te beginnen, met geld geleend van de bank overigens, terwijl ik tegelijkertijd campagne voer voor Golkar zal ik worden beschuldigd van stemmenkoperij. Ik probeer dat dus uit elkaar te houden.''

Hoe zit het met uw eigen aspiraties voor het presidentschap?

,,We kennen de uitkomsten van de verkiezingen nog niet. Dat is zeer onvoorspelbaar. Vroeger stond de uitkomst te voren altijd vast. Nu weten we alleen zeker dat niets zeker is. Mijn politieke toekomst hangt van veel dingen af. Dus het enige wat ik kan zeggen is: que sera, sera. Ik concentreer me liever op mijn werk en probeer dat zo goed mogelijk te doen. Dat lijkt me beter dan nog meer problemen te veroorzaken in een al problematische tijd.''

Hoe groot schat u de kansen in dat Habibie wordt herverkozen?

,,Moeilijk te zeggen. Ik denk dat hij veel goede dingen gedaan heeft voor het land. Hij heeft een meer democratisch systeem ingevoerd en het vriendjes-kapitalisme bestreden. Hij heeft aandacht voor corruptie en mensenrechten en hij heeft de pers vrijheid gegeven, tot zijn eigen verdriet waarschijnlijk. Hij heeft kortom veel goed werk gedaan in een zeer korte tijd. Ik zeg niet dat hij perfect is, maar hij heeft op zijn minst oprecht geprobeerd veranderingen in te voeren.''

Is hij dus uw favoriet als volgende president van Indonesië?

,,Ik denk dat hij een van de capabele mensen is. We hebben te maken met twee mensentypen: de predikanten en de doeners. Hij is een doener en ik zie zo iemand liever op die post dan een predikant. In deze fase van onze geschiedenis zijn veel mensen in dit land geneigd iemand te kiezen niet op grond van zijn of haar prestaties, maar op grond van haar of zijn familiebanden. Het gaat niet om iemands geloofwaardigheid maar om iemands grootvader. Democratie zal dus naar alle waarschijnlijkheid niet de beste persoon voor het land produceren, maar het is van alle staatsvormen de minst slechte.

,,De eerste voorwaarde voor de presidentskandidaat is dat hij of zij niet in verband kan worden gebracht met corruptie, collusie of nepotisme. Hij of zij moet iemand zijn die wat heeft bereikt. Niet een nieuweling uit de regio, zonder enige ervaring. Dit land is te groot met te veel desintegrerende factoren. Het moet daarom iemand zijn die de natie bijeen kan houden.''

Kan het iemand zijn uit het leger?

,,Dat lijkt me op dit moment onwaarschijnlijk maar niet onmogelijk. Theoretisch is de vraag of de volgende president een militair is niet relevant. Maar praktisch gesproken natuurlijk wel in de huidige sociale en mondiale context waarbinnen mensenrechten een belangrijke rol spelen. Een generaal kan zich wel een democratische houding aanleren maar op dit moment lijkt dat geen waarschijnlijke trend. We moeten realistisch zijn.'`