`Krijgsheer' verstoort de rust van Cecil Rhodes

In Zimbabwe wil een actiegroep het graf van Cecil John Rhodes, stichter van het koloniale Rhodesië, verwijderen. Voor `botten van een imperialist' is geen plaats in een zwarte staat.

Omringd door metershoge keien, in een hunebed zonder dak, zo ligt Cecil John Rhodes begraven in de weidse eeuwigheid van de Matoposheuvels. `Uitzicht op de wereld' noemde de Britse pionier (1853-1902) de majestueuze plek in het zuiden van Zimbabwe. Het is een praalgraf in de natuur: bovenop een rond granietplateau, honderden meters in doorsnee, liggen zes enorme schedelvormige balstenen, bedekt met korstmossen in verschillende kleuren. Behalve koerende duiven en het gekwinkeleer van tropische vogels, heerst er volkomen rust. Midden tussen deze heksenkring van keien bevindt zich het eigenlijke graf. In de koperen dekplaat is een simpele tekst gegraveerd: `Here lie the remains of Cecil John Rhodes'. Geen datum van geboorte of overlijden, tijdloos, altoos.

En zo had Rhodes dat graag willen houden. Maar de tijden zijn drastisch veranderd. Niet de Europeanen, maar de voorheen door Rhodes geknechte Afrikaanse meerderheid heeft het nu voor het zeggen in het land dat niet langer te zijner ere Rhodesië heet, maar de Afrikaanse naam Zimbabwe draag. En het toppunt: een pressiegroep wil Rhodes' eeuwige uitzicht op de wereld verstoren.

Lawrence `Warlord' Chakaredza is voorzitter van de actiegroep Sangano Monomatapa. De groep opereert overigens niet in de zuidelijke stad Bulawayo, nabij het graf van Rhodes, maar vanuit de hoofdstad Harare. Het Matoposgebergte is voor de lokale bevolking sinds mensenheugenis heilige grond, de Malididzimu (Woonplaats van de Goedgunstige Geesten) waar spirituele energie vrij rondzweeft. Op deze plaats had nooit een Europeaan begraven mogen worden, zo redeneert Chakaredza. ,,Wat Rhodes deed was pure culturele agressie. Hij heeft een heilige plaats van het Afrikaanse traditionele geloof besmet.'' De `warlord' heeft een brief gestuurd aan de Britse Hoge Commissaris (de ambassadeur) met het verzoek de stoffelijke resten van diens illustere landgenoot te repatriëren. De Britten hebben koeltjes geantwoord dat ze de zaak zullen bestuderen, maar daar neemt Chakaredza geen genoegen mee: als er geen actie komt zal hij persoonlijk het graf schenden en de botten in de rivier de Zambezi gooien.

In Bulawayo denkt men heel anders over Rhodes. Godsave is een gids die vanuit de stad bezoekers door de Matoposheuvels brengt, waar behalve graven ook een wildpark en rotstekeningen van duizenden jaren oud, gemaakt door de Bosjesmannen, te bewonderen zijn. Godsave is het faliekant oneens met Chakaredza. ,,Cecil John Rhodes was een grote racist. Hij geloofde niet dat zwarte mensen gelijkwaardig waren aan de blanken, dat was zijn grote zwakte. Maar we hebben allemaal onze zwaktes, is het niet? Hij was de beste van de slechten.'' De gids wijst op het aandeel dat de blanken hadden in de opbouw van Rhodesië/Zimbabwe. ,,Het is een deel van onze geschiedenis, we moeten er mee leren leven.''

Ook de verkopers van parafernalia moeten uit de aard der zaak niets hebben van de anti-Rhodes lobby. Het graf trekt veel toeristen uit Europa en Amerika, aan wie zij hun rieten mandjes, houten dierenbeelden en andere souvenirs verkopen. ,,Geen Rhodes, geen handel'', vat een koopvrouw haar bezwaren bondig samen.

De Bulawayo is de hoofdstad van het Ndebele-volk (ook wel Matabele genoemd); tussen hen en de noordelijke Shona heeft het nooit erg geboterd. De twee volkeren staan elkaar met enige regelmaat naar het leven. En Godsave zegt dat de Shona (die in Zimbabwe een meerderheid van 75 procent vormen) zijn volk ,,weer eens een loer willen draaien''. ,,Als Rhodes' graf vlakbij Harare was geweest en zij de vruchten van het toerisme zouden plukken, zouden ze er niet over piekeren het geraamte te verwijderen.''

De regering van Robert Mugabe – een Shona – heeft zich officieel nog niet uitgelaten over de kwestie, maar de `actie beschadig Rhodes' past heel goed in de agitatie-campagne van de president tegen alles was blank en Westers is.

Al enige jaren streeft Mugabe ernaar de ongeveer 4.000 blanke boeren van hun grond te verjagen en hij rechtvaardigt die campagne met een verwijzing naar de koloniale historie. De blanken pikten eind vorige eeuw het land van de zwarten in, zegt hij. En vorige maand escaleerde de hetze van de president scherp, toen hij het Westen, met name de Britten en de Amerikanen, beschuldigde van een samenzwering tegen zijn regime.

Diplomaten in Harare sluiten niet uit dat Mugabe de dode Rhodes straks alsnog als zondebok gebruikt. Als de botten van Rhodes, en vooral zijn geest, Zimbabwe verlaten, zullen rust en welvaart weerkeren over het hele land.