Gestolde stad

Waar vind je een stad waaraan twee eeuwen lang kosten noch moeite gespaard zijn, waaraan de beste Europese architecten van de achttiende en negentiende eeuw gewerkt hebben, en die daarna min of meer `vergeten' is? De latere communistische leiders concentreerden al hun sloop- en bouwdrift op Moskou. Ze hielden niet van Leningrad, en dat is de redding geweest van de schitterende Neva-oevers, de prachtige okergele laagbouw, de Nevski Prospekt, die er grotendeels nog bij ligt als in Gogols dagen – behalve dan dat er van de `carnavaleske sfeer' en het `vlekkeloos schone trottoir' weinig meer over is. In wezen is het oude gedeelte van St. Petersburg een gestolde wereldstad uit 1917, met vaak nog dezelfde deuren en gevelwanden, dezelfde straatlantarens en dezelfde sierlijke bruggen. Alleen is het allemaal tachtig jaar ouder en gebrekkiger, want geld om iets te restaureren was er evenmin.

Ik loop door de Sovjetskaja Oelitsa, de Sovjetstraat, de gevels zijn bruin-grijs, net als de plakken sneeuw op straat, alleen het rode stoplicht brengt enige kleur. Hier lag de woning van de idealistische zusjes Alliloejev, in 1917 een belangrijk revolutionair nest. Het appartement is intact gebleven, ruim en vrolijk, met zonnige kamers, een piano om liedjes bij te zingen en de badkuip waar Lenin zijn ruggetje schrobde. Ook Stalin kwam hier veel over de vloer omdat hij een oogje had op de jongste, Nadezjda. Zij was 17, hij 39, en ze viel als een blok voor zijn revolutionaire snor. Hun dochter heette Svetlana. Later zou Nadezjda tot zelfmoord worden gedreven omdat ze te veel tegensprak.