Frisse, lichte `Ernst van Ernst'

Op liegen en bedriegen hoeft niet per se de doodstraf te staan. Wie zich graag laat bedriegen moet met de leugenaar samenwerken, en in The Importance of Being Earnest spelen bedrogenen en bedriegers onder één hoedje. In de high society waar zij toe behoren mag alles, als het maar stijlvol gebeurt. Bluffen en verbluffen, elkaar overtroeven met onwaarschijnlijkheden: die zaken zijn voor de personages van Oscar Wilde een welkom tijdverdrijf.

De jongeheren Jack en Algy bieden dus tegen elkaar op in valsheid, leggen elkaar in de luren en raken met verve verstrikt in hun zelfgesponnen web van intriges. Algy geeft zich van tijd tot tijd voor een zekere Bunbury uit en Jack doet zich voor als zijn eigen broertje Ernst. Om zijn vriend een poets te bakken speelt ook Algy ineens dat broertje, zodat de jongedames die hun pad kruisen allebei verliefd worden op – Ernst.

Ooit zag ik deze komedie bij het toneelgroepje STAN. STANS Ernst was zwaar en bijtend, alsof de helden het betreurden dat het hen ondanks hun bravoure niet lukte werkelijk te breken uit hun maatschappelijk voorgeschreven gedrag. Hun streken waren verstard tot plichtplegingen. Theatergroep Carrousel speelt het stuk zonder angel: haar Ernst van Ernst is fris en doornloos als het op een achterwandje geschilderde boeket rozen. Iedereen bloeit hier juist op door de ingewikkeldheid van het gezelschapsspel; en de stekeligheden over en weer laten geen krassen achter. Kritiek, van Carrousel, is er alleen op de oppervlakkigheid van Wilde's salontijgers, maar die oppervlakkigheid blijkt ook haar goede kanten te hebben. Want dankzij de maskers die de men draagt, blijft men gezond. Zelfs in de neteligste episode des levens: die over de liefde.

Regisseuse Matin van Veldhuizen laat die jonge en sprankelende verliefden spelen door oudere acteurs, waardoor haar Ernst van Ernst helemáál een hommage aan de pret is geworden. Cas Enklaar, jaargang 1943, jongleert in de gedaanten van Jack (en John) en Ernst net zo elegant met alle dubbele bodems als met Wilde's meer dan honderd jaar oude maar nog steeds verrukkelijke aforismen; hij is niet zo indrukkwekkend als destijds in de veel serieuzere Carrousel-productie Het portret van Dorian Gray, maar hij is wel even energiek en gedreven. Dic van Duin, 1954, maakt Algy's aanvankelijke traagheid goed door de hem toegeworpen verbale ballen steeds handiger op te vangen. En José Kuijpers en Karla Wieringa dwepen heerlijk dwaas met hun droomprins Ernst.

Maar de glansrol is voor Marlies Heuer. Zonder zichzelf op te dringen, perfect geïntegreerd in het ensemble, leeft zij zich uit in Grand Old Lady Bracknell, die hier noch oud is noch machtig: ze is mooi, jaloers, verveeld; ze tracht wiggen te drijven maar wankelt. Als enige van de acteurs draagt Heuer een historiserend kostuum. Als enige van de personages vindt zij geen partner. Haar overdreven standsbewustzijn maakt haar tot een museumstuk en geeft de anderen de ruimte om onbekommerd af te stevenen op het happy end.

Voorstelling: De Ernst van Ernst, van Oscar Wilde, door Carrousel. Vertaling/regie: Matin van Veldhuizen. Spel: Tjeerd Bischoff, Walter Crommelin, Dic van Duin, Cas Enklaar, Marlies Heuer, José Kuijpers, Karla Wieringa. Gezien: 11/3 Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 15/5. Inl (020) 624 84 73.