Duurzame vrede Afghanistan nog ver weg

Het akkoord dat de strijdende partijen in Afghanistan gisteren hebben gesloten staat, gezien het recente verleden, nog allerminst garant voor duurzame vrede.

Hoewel de delegaties van de Talibaan en de noordelijke alliantie onder leiding van oud-minister van Defensie Massood gisteren na afloop van hun onderhandelingen spraken van een ,,doorbraak' lijkt er nog een lange weg te gaan voordat de vrede in Afghanistan, na 20 jaar onafgebroken oorlog, terugkeert. De grote vraag is waarom de islamitische milities van de Talibaan, die de laatste jaren een uiterst succesvolle militaire opmars hebben gemaakt, nu plotseling de macht zouden willen delen met de uiterst wankele alliantie in het noorden, een gelegenheidsverbond van shi'itische Hazara's, etnische Oezbeken en Tadzjieken. Na de verovering van grote delen van het noorden van Afghanistan, vorige zomer, zag het er tot gisteren naar uit dat de Talibaan zich opmaakten voor de beslissende klap zodra de sneeuw weer uit de bergpassen is verdwenen.

Mogelijk hebben de Talibaan, die in september 1996 de hoofdstad Kabul veroverden, ingezien dat de internationale gemeenschap niet van plan is de streng-islamitische beweging te erkennen als wettige regering van Afghanistan. Tot nu toe hebben alleen Pakistan, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten de Talibaanregering erkend. De rest van de wereld, aangevoerd door de Verenigde Naties, liet geen mogelijkheid passeren om zijn afschuw te uiten over de schendingen van mensenrechten onder het extremistische bewind van de Talibaan, vooral ten opzichte van vrouwen en meisjes. Een coalitieregering waarin alle etnische en religieuze groeperingen zijn vertegenwoordigd, was één van de belangrijkste voorstellen van de VN-bemiddelaars in Afghanistan.

Nu daarover een akkoord is gesloten, is er volgens de VN en de buurlanden Iran en Pakistan aanleiding tot nieuwe hoop op vrede, maar voorzichtigheid voert de boventoon. De Afghaanse geschiedenis wijst uit dat overeenkomsten weinig om het lijf hebben. Vorige maand kwamen de strijdende partijen bij hun eerste onderhandelingen in Turkmenistan een staakt-het-vuren overeen dat volgens waarnemers nog geen dag werd gerespecteerd.

Daarnaast hebben de onderhandelaars van de Talibaan en de noordelijke alliantie de details van hun overeenkomst voor zich uit geschoven naar de volgende besprekingen, die nog deze maand op een nader overeen te komen plek in Afghanistan zouden moeten beginnen. Pas daar beginnen vermoedelijk de problemen, als de partijen het eens moeten worden over de vraag wie zich straks in de hoofdstad Kabul president of premier mag noemen, hoeveel plaatsen er in het parlement worden gereserveerd voor de shi'itische moslims, de Hazara's, de etnische Oezbeken en de Tadzjieken, die in de minderheid zijn ten opzichte van de sunnitische Pashtuns die onder de Talibaan het heft in handen kregen. Ook moeten brandende kwesties worden besproken als het Afghaanse rechtsstelsel, dat onder de Talibaan het strengste islamitische systeem ter wereld is geworden. Het stemrecht voor vrouwen is een ander punt — de Talibaan zullen er gezien hun staat van dienst niets voor voelen. De kans is bovendien groot dat de Talibaan met hun sterke militaire positie in het grootste deel van het land weinig zullen willen toegeven in de onderhandelingen.

Niet alleen de Talibaan vormen een groot vraagteken bij de vredesonderhandelingen. De noordelijke alliantie is verre van hecht en wordt eigenlijk alleen bijeengehouden door hun gezamenlijke vijand. Voor de opkomst van de Talibaan, in 1994, streden zij jarenlang tegen elkaar om de heerschappij, waarbij een groot deel van Kabul werd verwoest. Zelfs toen zij zich hadden verenigd tegen de Talibaan, braken in het noorden van Afghanistan regelmatig gevechten uit tussen de coalitiegenoten. Het hoofd van de delegatie uit het noorden van Afghanistan, Mohammad Younus Qanouni, zei gisteren optimistisch dat de partijen dergelijke geschillen in kleine werkgroepen zullen proberen glad te strijken.

Ondanks alle hindernissen wilden de VN-vertegenwoordigders voor Afghanistan gisteren geen spelbrekers zijn. Het feit dat de partijen een akkoord hadden bereikt over een fundamentele zaak als de toekomstige regering was volgens een VN-woordvoerder in Turkmenistan voldoende om te hopen op een ,,waterscheiding'' in de binnenlandse Afghaanse betrekkingen.

Kans is groot dat de Talibaan weinig zullen toegeven