Mahathir test zijn populariteit in Sabah

Vandaag gaat de Maleisische provincie Sabah naar de stembus. Een belangrijke graadmeter voor de populariteit van premier Mahathir.

Democratie, zo vindt Majid Khan, is het recht om je mening te veranderen. ,,En wij hier in Sabah zijn heel democratisch. Wij veranderen onze mening bijna net zo vaak als onze kleren''. De 55-jarige zakenman kijkt er serieus bij, want hij meent het. ,,Een van de kandidaten in onze verkiezingen liet zich inschrijven als lijsttrekker voor de oppositie. Maar na een nachtje slapen vond hij dat toch niet zo'n goed idee en besloot over te stappen naar de regeringspartij'', vertelt Khan. ,,Niemand die dat gek vindt. Wij maken hier ten volste gebruik van onze vrijheid.''

Sabah, de Maleisische provincie in de noordoostpunt van Borneo, kiest vandaag haar nieuwe politieke leiders voor de komende vijf jaar. En volgens Khan zullen de verkiezingen zijn stelling bevestigen dat Sabah ,,de mooiste democratie op aarde is''. Maar de Westerse pers begrijpt dat niet, vreest hij. Die kunnen geen sympathie opbrengen voor het `partijhoppen' dat in Sabah tot kunst verheven lijkt: daags na de verkiezingen in 1994 stapten drie politici van de oppositionele Parti Bersatu Sabah (PBS) over naar het Nationale Front, de machtige coalitie van politieke partijen die al jaren Maleisie leidt, en sinds vijf jaar ook Sabah.

De buitenlandse media concentreren zich bij deze verkiezingen volgens Khan — zelf vooralsnog aanhanger van het Nationale Front — op andere onderwerpen, zoals de affaire rond Anwar Ibrahim, de gewezen vice-premier tegen wie al maanden een sex- en corruptiezaak loopt, en de in Westerse ogen vaak dictatoriale leidersstijl van premier Mahathir Mohamad. ,,In jullie ogen is dit land geen democratie en controleert Mahathir hier alles. Maar als dat zo zou zijn, waarom bezoekt de premier dan vier keer binnen vier weken deze provincie?''

Het antwoord op die vraag geeft Mahathir zelf als hij na een tweedaagse rondreis langs dorpen en steden in de provincie samen met zijn vrouw over een rode loper het Pan Pacific Sutera Hotel in de hoofdstad Kota Kinabalu verlaat. Hij noemt de verkiezingen in Sabah ,,een graadmeter voor de stemming in de rest van het land.'' In de wetenschap dat de premier voor april volgend jaar nationale verkiezingen moet uitschrijven, kan de uitkomst in Sabah van groot belang zijn voor Mahathir. En blijkbaar wil de man die al 18 jaar onafgebroken Maleisië leidt, niet alles overlaten aan de door Majid Khan zo geprezen democratische principes van Sabah. Mahathirs partij UMNO, verreweg de grootste speler in het Nationale Front, zette daarom haar zwaarste geschut in om de macht in Sabah te consolideren, of liever nog: uit te breiden.

Sinds het ontslag en arrestatie, vorig najaar, van Anwar is de 73-jarige premier niet zo zeker meer van zijn eens zo trouwe achterban. Vooral het jongere deel van de 22 miljoen Maleisiërs is geschrokken van alles wat door de Anwar-zaak naar buiten is gekomen. Anwar wordt verdacht van corruptie en sodomie, en dat laatste geldt in het conservatieve moslimland als een onacceptabel zwaar vergrijp.

Maar de grootste schok in de rechtszaak heeft met de Maleisische autoriteiten zelf te maken. Begin deze maand bekende politiechef Abdul Rahim Noor dat hij Anwar na diens arrestatie in elkaar heeft geslagen. ,,Ik verloor mijn zelfbeheersing'', vertelde hij de rechter. Het bewijs van zijn actie was een paar dagen later voor de hele wereld zichtbaar toen Anwar met een blauw oog de rechtszaal in Kuala Lumpur binnenwandelde.

Toch is het niet de Anwar-zaak die de gemoederen in Sabah het meest bezighoudt. Volgens velen is het hier zelfs een non-issue. De oppositiepartijen PBS en Parti Bersekutu hebben het onderwerp goeddeels laten rusten in de tiendaagse campagne die gisteravond eindigde. In de een na grootste provincie van Maleisië draait het bij de verkiezingen om lokale economische en politieke onderwerpen als de royalty's van de aardolie, de problemen rond het groeiend aantal illegale immigranten en bescherming van de cultuur van de Kadazandusun, een verzamelnaam voor de meer dan 30 verschillende inheemse stammen in Sabah.

Uit het vele geruzie over de politieke trucs van de partijen om kiezers te winnen, blijkt dat het Nationale Front, en vooral Mahathirs UMNO, grote waarde hechten aan een goede uitkomst. De oppositie beschuldigt de regeringspartij van het kopen van stemmen, het misleiden van kiezers en fraude bij de kiezersregistratie. Jenny Lasimbang, medewerkster van Electionwatch, een onafhankelijk team dat de verkiezingen controleert: ,,Duidelijk is dat het Nationale Front alles heeft gedaan om de winst zeker te stellen.'' Ze doelt niet alleen op de frequente bezoeken van Mahathir, maar ook op de methoden die worden gehanteerd om kiezers te beïnvloeden. Electionwatch kreeg klachten binnen van kiezers over dreigementen en pogingen tot omkoping. ,,Etnisch-Chinese gezinnen krijgen video's te zien van de onrust in Indonesië, met de boodschap: dit kan hier ook gebeuren als jullie niet op ons stemmen.''

Al in 1995 heeft het Nationale Front de grenzen van de kiesdistricten verlegd. Geheel volgens de wet, zo wordt benadrukt, mogen deze grenzen elke 10 jaar worden herzien. Maar de nieuwe indeling lijkt wel erg in het voordeel te werken van het Front. Van de 48 kiesdistricten en zetels in het parlement is sinds de herindeling in 26 districten (9 meer dan vóór 1995) sprake van een moslimdominantie onder de kiezers, waarmee UMNO en het Nationale Front een nog steviger machtsbasis creëren dan voorheen. ,,De verwachting is dat we gemakkelijk de tweederde meerderheid halen om de nieuwe regering hier te vormen'', zegt UMNO-woordvoerder Karim Ghani. Rekent hij dus helemaal niet op een Anwar-effect? ,,Anwar is sinds vorig jaar geen UMNO-lid meer. Sommige kiezers zullen nog wel sympathie voor hem koesteren, maar het zal onze kansen hier in Sabah niet beinvloeden'', zegt hij.

Maar dat betekent niet dat de zaak Anwar geen rol zal spelen bij de nationale verkiezingen, zeggen analisten. Anwars echtgenote, Wan Azizah Ismail, heeft deze maand bekend gemaakt Mahathir uit te willen dagen in diens eigen kiesdistrict in de provincie Kedah. Mocht Mahathir dat directe gevecht verliezen, dan verliest hij automatisch zijn post als premier. ,,En dan zal hij opstappen, want dat hoort bij onze Maleisische democratie'', zegt zakenman Majid Khan. ,,Maar hij zal niet verliezen, want hij is een briljant, visionair politicus'', weet hij.

Zo briljant, zeggen zijn tegenstanders in Sabah, dat hij bij zijn bezoeken de afgelopen weken de kiezers een belangrijke belofte heeft gedaan: als het National Front aan de macht mag blijven, kan Sabah rekenen op steun vanuit Kuala Lumpur. Voor een provincie die in economisch opzicht al jaren achterloopt op de andere staten in het land, is dat een verleidelijk idee.