Koopsom niet altijd voordelig

Bijna op hetzelfde moment, waarop de bekende blauwe enveloppen van de Belastingdienst op de mat ploffen stoomt de reclamekaravaan voor `koopsompolissen' op, vaak met 'fiscale aftrek' als argument. Voordat u echter zo'n verzekering – want dat is het – sluit moet u zich een paar vragen stellen.

Wat is een koopsompolis?

Bij een koopsompolis betaalt u eenmalig een premie (= koopsom) aan een levensverzekeraar en u sluit daarmee een lijfrenteverzekering. Zo'n lijfrenteverzekering kunt u overigens ook tegen betaling van een periodieke premie (per maand, kwartaal of jaar) sluiten.

Volgens een aantal productaanbieders zult u door het sluiten van een 'koopsompolis' te zijner tijd op een flink kapitaal kunt rekenen. Dat is wat misleidend. Het kapitaal dat de verzekeraar u belooft, is namelijk niet vrij beschikbaar! Het moet omgezet worden in 'lijfrenteuitkeringen'.

Waarvoor dient een lijfrenteverzekering?

Bij een lijfrenteverzekering krijgt u (te zijner tijd) van een verzekeraar periodiek een uitkering. Zo'n periodieke uitkering wordt in verzekeringsland een `rente' genoemd. Een belangrijke voorwaarde voor het ontvangen van zo'n uitkering is echter dat het verzekerde `lijf' op het moment van uitkeren in leven moet zijn. Na overlijden kan de verzekeraar dus stoppen met uitkeren. De 'rente' is dus afhankelijk van het leven van het `lijf' en daarmee is de term 'lijfrente' verklaard.

Verzekeringen dienen om risico's te dekken. Bij een 'lijfrenteverzekering' wordt het risico gedekt dat het verzekerde lijf langer leeft dan gemiddeld kan worden aangenomen; het `lang-levenrisico'.

U zou bijvoorbeeld als alternatief op uw 65-ste een bankrekening kunnen hebben waarop 200.000 gulden staat. U zou dat geld op willen souperen in gelijke jaarlijkse stukken gedurende de rest van uw leven. Het probleem is dat u niet weet hoe lang u leeft. Stel dat u aanneemt dat u – volgens de 'sterftestatistieken'– 80 jaar zult worden. Daarbij neemt u ook aan dat u in de periode, waarin u de bankrekening leeg plukt, ca 4 procent rendement behaalt op het nog niet opgesoupeerde geld. U kunt dan berekenen dat u jaarlijks ca 17.500 gulden van die bankrekening af kunt halen en na 15 jaar is die leeg. Als u dan nog leeft en u heeft nog steeds geld nodig is het jammer. Er is geen geld meer.

Wanneer u echter 200.000 gulden als premie aan een verzekeraar betaalt zal die beloven dat hij u levenslang ongeveer 17.500 gulden per jaar uitkeert. (Waarschijnlijk wat minder, want de verzekeraar maakt extra kosten.) Een geruststelling als u ouder dan 80 wordt. Maar bedenk ook dat de verzekeraar kan stoppen met uitkeren als u al op 66-jarige leeftijd overlijdt! De betaalde 200.000 gulden blijft dan bij de verzekeraar. (Er zijn weliswaar mogelijkheden om in zo'n geval toch geld van de verzekeraar naar nabestaanden te laten gaan, maar dat is een extra verzekering en kost dus ook extra premie.)

Veel productaanbieders stellen dat een lijfrenteverzekering aardig is om een vervroegde pensionering te regelen. U zou de lijfrente-uitkeringen bijvoorbeeld kunnen gebruiken tussen uw 60-ste en 65-ste, als er daarna al voldoende geld beschikbaar komt. De vraag is dan welk risico u met de lijfrenteverzekering dekt. Want wanneer u op uw 60ste spaargeld heeft en u snoept dat in vijf partjes op dan is er geen risico als u langer zult leven dan die vijf jaar.

Een lijfrenteverzekering voor zo'n korte periode kan zelfs nadelig zijn. Als u overlijdt nadat u één lijf-renteuitkering heeft ontvangen stoppen de uitkeringen. Bij een eigen spaarreserve blijft het niet gebruikt deel voor nabestaanden over.

Maar dan stellen de productaanbieders dat u met de koopsompolis fiscaal voordeel kunt bereiken. Dat leidt tot de volgende vraag.

Biedt de koopsompolis altijd fiscaal voordeel?

Volgens de productaanbieders creëert u met het sluiten van een 'koopsompolis' een fiscale aftrekpost.

Want als u het bedrag van de premie (of koopsom) op het aangifteformulier vermeldt wordt daardoor het bedrag waarover u belasting moet betalen (belastbare som) lager. Dat leidt tot vermindering van belastingheffing. Bedenk echter wel dat als de lijfrenten tot uitkering komen u daarover weer belasting zult moeten betalen! Dus is er geen sprake van `afstel' van belasting (zoals bijvoorbeeld de hypotheekrenteaftrek) maar van uitstel. Volgens de aanbieders betaalt u dan echter vast veel minder belasting.

Laat u door dit argument niet te veel leiden, want het kan ook wel eens nadelig uitpakken.

Een voorbeeld. Een persoon (40 jaar) heeft 70.000 gulden inkomen. Door aftrek van o.a. hypotheekrente en de belastingvrije som komt het bedrag, waarover belasting betaald moet worden, op 47.000 gulden. Er is dan (volgens belastingtarief 1998) 36,35 procent verschuldigd: 17.084 gulden. Als deze persoon een koopsompolis sluit voor 6.000 gulden dan komt de inkomstenbelasting op 36,35 procent over (47.000 6.000 =) 41.000: 14.903 gulden. Een verschil van 2.181 gulden. Niet toevallig 36,35 procent van de betaalde 6.000 gulden. Hij betaalt dus eigenlijk zelf 3.819 gulden (63,65 procent van 6.000 gulden).

De 'koopsom' wordt in een beleggingsfonds bij een verzekeraar gestopt en op 60-jarige leeftijd komt ongeveer 25.000 gulden als lijfrentekapitaal beschikbaar. De persoon wil dan gedurende vijf jaar lijfrenteuitkeringen. Hij blijkt op die leeftijd een goede VUT- of prepensioenregeling te hebben en – omdat de hypotheek is afgelost – geen hypotheekrenteaftrek meer. Daarom betaalt hij over de lijfrenteuitkeringen 50 procent (uitgaande van de huidige belastingtarieven.) Gemakshalve kan gesteld worden dat de waarde van de lijfrenteuitkeringen op 60-jarige leeftijd 12.500 gulden (50 procent van 25.000 gulden) is.

Stel dat deze persoon op dit moment geen lijfrenteverzekering sluit. Hij betaalt dan nu over een extra bedrag van 6000 gulden belasting (2.181 gulden). De resterende 3.819 gulden belegt hij op dezelfde manier als de verzekeraar zou doen. Dan heeft hij op 60-jarige leeftijd 17.800 gulden vrij (!) beschikbaar. Dat is 42 procent meer dan in de lijfrenteverzekering.

Als u vindt dat een `koopsompolis' in uw situatie zinvol is dan is het in het algemeen niet verstandig om lijfrenteaftrek te creëren als de top van uw inkomen (zonder lijfrenteaftrek) tegen het belastingtarief van de zgn. eerste schijf (1998: 36,35 procent) wordt belast. Maak daarom eerst een proefberekening van uw aangifte inkomstenbelasting voordat u een koopsompolis sluit. Stel dat uit die berekening komt dat de belastbare som 50.000 gulden is dan kunt u 2.816 gulden aan een koopsompolis besteden. De belastbare som daalt daarmee tot 47.184 gulden. U heeft dan 50 procent belastingvoordeel over de betaalde koopsom en over de rest betaalt u vrolijk (36,35 procent) belastingen besteedt het overgebleven geld aan andere zaken dan de koopsompolis.