De witwasserij

Wie verlegen zit om tips om zijn miljoenen (of misschien slechts enkele tonnen) wit te wassen kan het onlangs gepresenteerde rapport van de Britse Europarlementariër Edward Newman raadplegen. Daar valt te lezen over drugscriminelen in de VS die hun zwarte geld in Canada inwisselden in grote coupures. Vandaar werd het geld in contanten met koeriers naar Groot-Brittannië overgebracht, waar het werd gedeponeerd bij een filiaal van een op het Kanaaleiland Jersey gevestigde bank. Daar waren al rekeningen geopend op naam van diverse firma's. Nadat de oorsprong van de gelden aldus was versluierd, werden ze gerepatrieerd naar Noord-Amerika. In een aantal gevallen ging dat in de vorm van nepleningen aan onroerend-goedfirma's die het eigendom waren van de opdrachtgevers. De deposito's in Jersey werden als onderpand gebruikt of gewoon weer naar de VS teruggesluisd.

Bedrijven als dekmantel voor duistere zaken, veelal restaurants, juweliers, antiekhandels, autobedrijven en gokhallen, blijken nog altijd prima te werken. Maar het kan nog eenvoudiger. Zo speelden Colombiaanse drugshandelaren het klaar scheermesjes met een marktprijs van negen dollarcent voor 34,81 dollar (!) per stuk te verkopen. Op deze manier konden ze zwart geld uit Amerika naar plaatsen overbrengen waar autoriteiten minder lastig zijn.

Het rapport van de Europarlementariër is ontluisterend. Tussen 1993 en 1997 werden in de zeven EU-lidstaten 441 personen wegens witwassen veroordeeld, waarvan 308 in Italië. In de zes andere lidstaten (met bijna de helft van de EU-bevolking) vonden slechts 133 veroordelingen plaats. Onder andere Nederland houdt niet eens een registratie bij. Het geringe aantal veroordelingen hangt volgens rapporteur Newman onder meer samen de verplaatsing van witwaspraktijken naar activiteiten buiten de relatief beter gecontroleerde financiële sector. Vandaar Newmans pleidooi de Europese richtlijn tegen witwassen daarnaar uit te breiden en Europol meer bevoegdheden te geven.

Nog droeviger is het gesteld met verbeurdverklaring (`pluk-ze-wetgeving') van criminele vermogens. Zo werd in Italië in 1996 slechts zo'n 1,5 miljoen euro (3,3 miljoen gulden) in beslaggenomen. In het Verenigd Koninkrijk was dat slechts 15 miljoen euro. ,,Voor zover er nauwkeurige statistieken bestaan, zijn deze meer dan ontnuchterend'', stelt rapporteur Newman vast. Hij pleit daarom voor vereenvoudiging van de bewijsvoering en uniforme bepalingen die beslaglegging ook zonder de aanwezigheid van de dader mogelijk maken. Newman wil ook de publicatie van een lijst van `schone' banken en beperking van de uitgifte van 500-eurobiljetten, die door hun hoge waarde aantrekkelijk zijn voor criminelen.

Volgens het Internationaal Monetair Fonds (IMF) wordt jaarlijks 500 miljard dollar witgewassen, anderhalf keer de Nederlandse economie. Let wel: het gaat om criminele verdiend geld, niet om belastingontduiking.

Wie wil weten hoezeer crimineel geld een maatschappij volledig kan ontwrichten moet het boek Stealing the Russian State van de Amerikaanse hoogleraar Louise Shelley lezen. Minstens 40 procent van de 2 miljard dollar die elke maand Rusland verlaat, kan aan criminele groepen worden toegeschreven. Russische georganiseerde misdaadgroepen nemen in feite de rol van belasting-inner over en beroven de staat van haar financiën, waardoor die lonen niet meer kan betalen. Honderden Russische banken worden volgens Shelley gecontroleerd door binnenlandse of buitenlandse misdaadbendes. Bankiers die weigeren geld wit te wassen kunnen kunnen niet concurreren met banken die zulke diensten wel verlenen. ,,De Russische mafia controleert nu meer dan 40 procent van de hele economie. In sommige sectoren, zoals consumentenmarkten, onroerend goed en bankwezen, is hun rol nog groter'', aldus Shelley.

Maar witwaspraktijken tasten ook `beschaafde' economieën aan. Vandaar dat ook de OESO (club van 29 rijke landen) en de G7 (zeven grote industrielanden) zich intensief met het onderwerp bezighouden. OESO-topman Donald Johnston waarschuwde vorige maand voor corruptieve praktijken bij overheden en bedrijven die criminele elementen kunnen versterken. Vandaar zijn pleidooi om de onlangs in werking getreden OESO-conventie tegen corruptie – Nederland hoort tot ondertekenaars die nog geen bijbehorende wetgeving heeft doorgevoerd - niet te beperken tot openbare aanbestedingen maar naar de particuliere sector uit te breiden.

IMF-onderzoeker Peter J. Quirk publiceerde in 1996 een eerste empirische studie Macroeconomic Implications of Money Laundering over het witwassen van geld in 18 industriële landen over de periode 1983-1990. Hij stelt onder meer vast dat stabiliteit en vertrouwen in financiële markten en de efficiency van de economie kunnen worden ondermijnd. De hardste conclusie is dat de economische groei ééntiende procentpunt lager uitvalt bij een toename van het witwassen met 10 procent. Voor Nederland betekent dit 700 miljoen gulden minder groei.

De OESO wees in het jongste jaarrapport van de Financial Action Task Force on Money Laundering op nieuwe gevaren: betrokkenheid bij witwassen van professionele dienstverleners, de ondoorzichtige handel in financiële derivaten, on-line bankieren en elektronisch geld.

,,Het misbruik van deze systemen door witwassers is niet langer een verre mogelijkheid.''