Tsjechen lauw bij toetreding tot Navo

De NAVO wordt vandaag uitgebreid met drie nieuwe leden – Polen, Tsjechië en Hongarije. Wat betekent de NAVO voor een land als Tsjechië? En wat betekent Tsjechië voor de NAVO?

,,Voor het eerst in ruim duizend jaar kiezen wij geheel vrijwillig en eenduidig voor het Westen.'' Jan Šolc, filosoof en adviseur van president Havel op het gebied van defensie, houdt van dramatiek. Het is een historisch moment voor zijn land. ,,Polen is de grootste militaire macht in Midden-Europa, Hongarije heeft zijn militaire tradities uit de tijd van de dubbelmonarchie, maar wij hebben niets. Tsjechië heeft in de jongste geschiedenis altijd een ondergeschikte rol moeten spelen. Een brug tussen Oost en West waar je over kunt lopen, maar ook marcheren!''

Šolc werkt sinds 1992 bij de president. 1990 en 1991 waren de jaren van euforie over het uiteenvallende Kremlinrijk. ,,Toen dachten we dat er geen allianties meer nodig zouden zijn. Maar in 1992 is Havel van mening veranderd. Sindsdien heeft niemand hier zoveel voor het Tsjechische NAVO-lidmaatschap gedaan als Havel zelf.''

En dat was hard nodig, want lang niet iedereen in Tsjechië denkt zo over het NAVO-lidmaatschap als president Havel en zijn legertje adviseurs. De communisten waren ondubbelzinnig tegen. De regerende sociaal-democraten wilden een referendum over het NAVO-lidmaatschap. Šolc is blij dat dat er uiteindelijk niet gekomen is. ,,Ik ben niet zeker of de vraag over het NAVO-lidmaatschap verantwoord beantwoord zou worden. Over belastingverhoging hou je toch ook geen referendum?'' Intussen is Šolc ervan overtuigd dat de Tsjechen zich binnen de NAVO als uitstekende krijgers zullen bewijzen.

Kolonel Vlastimil Cadílek heeft Stanag 2, maar echt vlot is zijn Engels nog niet. Stanag is NAVO-jargon voor een bepaalde maat, in dit geval beheersing van de Engelse taal. Stanag 1 betekent dat je in het Engels om hulp kunt roepen als je verdrinkt, Stanag 2 dat je je verstaanbaar kunt maken en Stanag 3 dat je vlot Engels spreekt. Cadílek is commandant van de Tsjechische NBC-unit die vanaf vandaag de NAVO komt versterken, een eenheid van ongeveer 160 man, speciaal getraind in het opsporen van nucleaire, biologische en chemische wapens.

Ten tijde van het Warschaupact waren de Tsjechoslowaken (de Slowaken werden in 1993 onafhankelijk en vallen voorlopig buiten de NAVO) al gespecialiseerd in het opsporen van chemische wapens. Het onderzoek naar deze wapens is na het uiteenvallen van het communistisch bondgenootschap gewoon doorgegaan. In 1991 deelden de Tsjechen hun expertise met de grote Westerse alliantie tegen Saddam Hussein in de Golfoorlog. De Tsjechen leveren nu een eenheid die zich kan meten met de Duitsers en de Amerikanen, de enige twee andere landen die binnen de NAVO op dit gebied actief zijn.

Als de NAVO daarom vraagt kan de eenheid van Cadílek binnen 72 uur ter plaatse zijn. Zij maken onderdeel uit van de Immediate Reaction Force (IRF), die vóór de Rapid Reaction Force (RRF) uit opereert. Maar hoe geven ze hun bevindingen door als ze onvoldoende Engels spreken? Cadílek geeft toe dat de talenkennis van zijn eenheid nog veel te wensen over laat. Zelf ploetert hij al twee jaar op zijn Engels zonder veel succes. Toch denkt hij dat de staf van zijn eenheid net voldoende Engels spreekt om bij acties in het veld contact te leggen met andere eenheden.

De chemische eenheid is het paradepaardje van de Tsjechische NAVO-bijdrage die voorlopig uit een paar honderd militairen en een bescheiden hoeveelheid materieel zal bestaan. De Tsjechen leveren onder andere een transportbataljon en een medisch team. Het Tsjechische defensieapparaat met een troepenmacht van 64.000 man zal stukje bij beetje geïntegreerd worden in de NAVO. Niemand durft te voorspellen wanneer het proces zal zijn afgerond. De Tsjechen hopen volgend jaar gevechtshelikopters en een mechanisch bataljon te kunnen leveren.

In tegenstelling tot de filosofen op de Praagse burcht loopt de Tsjechische bevolking niet erg warm voor de heroïsche verrichtingen van de Tsjechische militairen. In het midden van de jaren negentig zakte de belangstelling voor het leger naar een dieptepunt. Volgens opiniepeiler Ján Mišovic (Opinion Poll Institute) heeft dat alles te maken met het weinig martiale verleden van de Tsjechen. Geen heroïsch verzet tegen de expansie van Hitler-Duitsland in 1938 of tegen de Sovjet-tanks in 1968. ,,Het Tsjechische (toen nog Tsjechoslowaakse) leger heeft zich nooit bewezen'', aldus Mišovic.

Gebrek aan militaire traditie verklaart volgens hem het geringe enthousiasme onder de Tsjechen over de NAVO-toetreding. Iets meer dan de helft ziet er wel wat in. De rest kan het niets schelen of is ronduit tegen. Op het prioriteitenlijstje van de gemiddelde Tsjech staat het NAVO-lidmaatschap pas op de tiende plaats. Bovenaan prijken bestrijding van misdaad en corruptie en versterking van sociale zekerheid.

Toch laat het verleden de Tsjechen niet helemaal los. Rusland ligt tegenwoordig twee landen verder – Slowakije en de Oekraïne – maar een zekere angst voor de Russen blijft. Als de Russische extremist Zjirinovski in de Doema roept dat de Tsjechen gestraft moeten worden voor hun NAVO-lidmaatschap en voorstelt om de energietoevoer uit Rusland met ingang van morgen af te snijden mist dat zijn uitwerking niet. ,,Je weet maar nooit. In Rusland is alles mogelijk'', zegt een gepensioneerde ingenieur bij een krantenkiosk. ,,Dit keer zullen ze niet met legers komen. Het gaat nu om handel en economische betrekkingen.''

De angst voor de Russen is het afgelopen jaar verdrievoudigd en heeft volgens de opinieonderzoeker Ján Mišovic alles te maken met het chaotische en wispelturige bewind van president Jeltsin.