Sadisme op spitzen

``Recht dat been', beval hij nu zacht. Ik gehoorzaamde natuurlijk, zonder hem aan te kijken en voor me uit starend, zoals me was geleerd, en ging door met de opgedragen tendus. `Recht dat been', herhaalde hij, en ik gehoorzaamde opnieuw, met meer inspanning, verbaasd omdat mijn been volgens mij niet rechter kon. Maar toen mijn been, zo recht en strak en `opgetrokken' mogelijk, zijwaarts strekte, hief F. plotseling en zonder waarschuwing zijn zweepje en sloeg me tegen de binnenkant van mijn dij. Ik hoorde het suizen. Het liet een lange, dunne, rode striem achter.''

In Geheim verbond (oorspronkelijke titel Collusion) kijkt Evan Zimroth terug op haar leven als leerlinge aan de balletacademie van Leon Fokine, die uitsluitend wordt aangeduid met de initiaal `F.' en die door Zimroth in retrospectief wordt herkend als `één van de mindere goden uit een legendarische Russische balletdynastie.' De veelzijdige Zimroth verdient volgens de achterflap tegenwoordig haar brood als bijbelexegeet, literatuurdocent en schrijfster. Met haar debuutroman Gangsters – A Love Story, ook al een roman vol broeierige erotiek, won ze in 1995 de Jewish Book Award. Haar eerste carrière was echter die van danseres. Als kind van twaalf koos Zimroth voor een loopbaan als ballerina – meer in het bijzonder voor één als groot danseres – en nam daarmee afscheid van een normale jeugd. Ze ging deel uitmaken van een andere wereld met geheel eigen wetten en regels, waarin een keiharde discipline heerste. `Het ballet is een wereld waarin het omgekeerde van de `normale' waarden geldt: bruutheid wordt gezien als een gave, angst als toewijding, sadisme als liefde.'

In Geheim verbond vertelt Zimroth over haar relatie met F. Als meisje van twaalf werd Zimroth er door haar leraar uitgepikt. Als zijn oogappel werd ze opgenomen `in een nieuwe wereld van artistieke toewijding, waarin het lichaam oneindig kneedbaar lijkt en zuiverheid van lijn het hoogste goed is.' Hun relatie gaat aanzienlijk verder dan de meeste verhoudingen tussen leraar en leerling. Hoewel Zimroth ons bezweert dat er geen sprake is van misbruik in de gebruikelijke zin van het woord, blijkt er voortdurend een mengeling van gedoseerd geweld en onderhuidse erotiek aanwezig. Weliswaar beschikt F. als leraar over een grote, binnen de wereld van zijn eigen dansschool vrijwel onbeperkte macht, maar Evan beseft al snel dat zij geen volstrekt passieve rol speelt en F. op allerlei manieren kan manipuleren. `Mijn eigen seksueel ontluiken raakte verstrengeld met ambitie, met behaagzucht en met het genot van mijn macht over hèm.'

Ballet – de gestileerde bewegingen van goedgetrainde jonge lichamen – en erotiek zijn altijd al nauw met elkaar verbonden geweest. Zimroth haalt in dit verhaal echter in suggestief taalgebruik een meer sinistere kant van die erotiek naar boven door de nadruk te leggen op het genot van pijn en onderwerping, verbonden met de seksuele beleving van een jong meisje. Daarbij brengt ze goed onder woorden hoe het spel van aantrekken en afstoten de jonge Evan niet alleen opwindt maar ook beangstigt. Voortdurend wordt ze heen en weer geslingerd tussen haar, deels nog ongearticuleerde, verlangens en haar angst dat er iets zal gebeuren. `We hebben geen term om uit te drukken dat je beschikbaar bent, tot alles bereid, terwijl je tegelijk niet moet dènken aan de gruwelen die je misschien aanhaalt.'

Uiteindelijk verlaat Evan de dansschool, wanneer F. te ver is gegaan in een bestraffing en daarmee naar haar gevoel hun verbond geschonden heeft. Zo opent ze voor zichzelf de weg naar de volwassenheid. Verschillende keren wijst Zimroth fijntjes op het lot van de ballerina's die bij F. zijn gebleven, in sommige gevallen zelfs met hem zijn getrouwd, en die van de troon zijn gestoten door een jonger exemplaar, waarvan er altijd wel één in de coulissen staat te wachten. Daarmee weet Zimroth de erotische spanning op een natuurlijke manier op te lossen. F.'s lessen reiken echter aanzienlijk verder dan de grondbeginselen van de dans. Deze man heeft een onuitwisbaar stempel op de persoonlijkheid van de schrijfster gedrukt. Ze beschouwt hem dan ook nog steeds als `mijn minnaar van weleer, de man die me mijn eerste lessen leerde over liefde, gevaar en verlating.'

Evan Zimroth: Geheim verbond. Uit het Amerikaans vertaald door Anneke van Huisseling. Meulenhoff, 190 blz. ƒ36,90