Oost-Timor mag toekomst zelf bepalen

De bevolking van Oost-Timor mag zich voor de zomer in een ,,rechtstreekse stemming'' uitspreken over de toekomst van het eilanddeel. Indonesië en Portugal hebben hierover vannacht overeenstemming bereikt.

De bilaterale onderhandelingen werden in New York gevoerd onder auspiciën van de Verenigde Naties. Secretaris-generaal Kofi Annan van de VN zei dat ,,op redelijk korte termijn'' een vertegenwoordiging van zijn organisatie zal vertrekken naar Oost-Timor om een volksraadpleging voor te bereiden. De Indonesische minister van Buitenlandse Zaken, Ali Alatas, heeft tot nu toe altijd een referendum over de voormalige Portugese kolonie afgewezen omdat dit volgens Jakarta zou leiden tot een burgeroorlog op Oost-Timor. Het Indonesische ochtendblad Kompas meldde vanochtend dat het buurland Australië twee bataljons ofwel 1.400 militairen ter beschikking stelt om de openbare orde en veiligheid in het gebiedsdeel te helpen garanderen.

De Portugese minister van Buitenlands Zaken, Jaime Gama, noemde het principe-akkoord een ,,keerpunt'' in de gesprekken die beide landen al jaren voeren over Oost-Timor. Ook de leider van het Oost-Timorese verzet, `Xanana' Gusmao, die in Jakarta huisarrest heeft, noemt het akkoord een ,,belangrijke stap''. Het zou ,,bewijzen dat Indonesië zich gebonden voelt aan het reformasi-beleid''.

Er is nog geen overeenstemming over de manier waarop de volksraadpleging in de voormalige Portugese kolonie moet worden georganiseerd. Daarover zou vandaag verder worden onderhandeld in New York tussen hoge Portugese en Indonesische ambtenaren. Alatas en Gama komen later in april weer naar het VN-hoofdkwartier om te trachten hierover knopen door te hakken. De stemming zou moeten plaatshebben vóór augustus, omdat dan in Jakarta het Volkscongres bijeenkomt dat de bevoegdheid heeft te beslissen over de status van Oost-Timor.

De Oost-Timorezen zullen zich moeten uitspreken over een voorstel van de Indonesische regering over autonomie binnen het Indonesische staatsverband. President Habibie heeft eerder onverwachts verklaard dat Oost-Timor onafhankelijk wordt als het de autonome status afwijst. Analisten menen dat de Indonesische regering verwacht dat de Oost-Timorese bevolking het voorstel zal afwijzen, maar dat andere provincies, zoals Irian Jaya en Atjeh, aanspraak zullen maken op de waarschijnlijk vergaande vorm van autonomie.

Volgens de woordvoerder in het buitenland van het Oost-Timorese verzet, José Ramos-Horta, zal 90 procent van de Oost-Timorezen stemmen voor onafhankelijkheid. Hij ziet dat echter slechts onder bepaalde voorwaarden gebeuren, zo zei hij vandaag in Sydney tegen journalisten. Zo zouden eerst de Indonesische troepen moeten worden teruggetrokken. Ook moet er volgens hem voor worden gezorgd dat de 200.000 Indonesische migranten die sinds 1975 naar het eilanddeel zijn gekomen, niet mogen meestemmen. De VN moeten vaststellen wie kiesgerechtigd is, en een internationale politiemacht moet ervoor zorgen dat geen dwang wordt uitgeoefend door de Indonesische autoriteiten, aldus Ramos-Horta.