`In alles een man ' - De vertaling

Drie vertaalsters – Gerda Baardman, Christien Jonkheer en Marian Lameris – werkten het afgelopen half jaar aan de Nederlandse vertaling van A Man in Full (uitgeverij Prometheus). Een hondsmoeilijke opgave, niet zozeer wegens de omvang van het boek, maar vooral wegens de lol en de vaardigheid die Tom Wolfe aan de dag legt bij het weergeven van spreektaal. In A Man in Full worden niet alleen twee talen door elkaar gebruikt (Engels en Black English), maar ook talloze dialecten (uit het Diepe Zuiden en Verre Westen) en sociolecten (gevangenisslang, immigranten-pidgin). Soms houdt Wolfe zich in en geeft hij alleen het typische idioom en een enkel typografisch vervormd woord weer. Dan weer gooit hij lezer in het diepe en schrijft hij letterlijk op wat hij hoort.

Een steekproef leert dat de vertalers erin geslaagd zijn om de Wolfe style goed over te brengen – het boek leest even vlot als het origineel – maar dat ze bij het omzetten van de spreektaal nogal wat kunstgrepen hebben toegepast. Slangwoorden, zoals bruddah (broeder), popolo (zwarte gedetineerde), en hubba ho (hoerig type), blijven grotendeels onvertaald, al is er bijvoorbeeld een aanvaardbaar equivalent gevonden voor de uitroep garans ballbaranz (zeker weten!): `gegarandeerd balbezeerd'. Meer verlies ten opzichte van het origineel geeft de vertaling van het Georgische dialect van de hoofdpersoon Charlie Croker. Als hij aan het begin van het verhaal zegt dat hij alleen haantjes zal schieten, schrijft Wolfe `Morning came out close to moanin', just as something had come out sump'm.' In de vertaling wordt dat: `Hij zei het met een sterk zuidelijk plattelandsaccent'.

De vertalers hebben er niet voor gekozen om het Black English, noch dat van de zwarte middenklasse van Atlanta noch dat van de Californische gevangenen, te vertalen met Surinaams-Nederlands, maar zijn uitgekomen op een taaltje dat op zijn zachtst gezegd onwaarschijnlijk aandoet. Hetzelfde geldt voor het allochtone dialect van de Hawaiiaans-Amerikaanse celgenoot van Conrad Hensley. `Dees da one night in yo' whole life you can run t'roo da shtreets weet' no clothes on', zegt deze Five-O tegen Conrad nadat een aardbeving de gevangenis heeft getroffen; `Use da head. Bag it brah'. In de Nederlandse vertaling wordt dat: `Dit de enige nacht van je hele leven dat je gewoon door de straten kan lopen zonder kleren (-) gebruik je hoofd. Smeren, brah.'

Natuurlijk mis je het een en ander als je A Man in Full in vertaling leest, maar daar staat tegenover dat bijna iedereen die geen geboren Amerikaan is ook bij het lezen van het origineel het een en ander zal missen.