Het gevaar van een keuze

In het curiositeitenmuseum in het plaatsje Walley is een oud instrumentenkistje te zien van een oogarts. De man is in 1951 in zijn auto verdronken in de Peregrine River. Aangenomen werd dat het een ongeluk was, mogelijk zelfmoord. Met dit gegeven begint het titelverhaal van de verhalenbundel The Love Of A Good Woman van de Canadese schrijfster Alice Munro (67), die voor deze bundel deze week de Amerikaanse National Book Critics Circle Award kreeg, nadat ze onlangs al de Canadese Giller Prize won.

Typerend voor Munro is dat ze niet de meest voor de hand liggende manier kiest om het verhaal te vertellen. Ze begint in 1951 bij het groepje jongens dat de auto ontdekt in de rivier. Uit het gat in het dak van de auto, die ze herkennen als de auto van dokter Willens, zien ze zijn arm en hand steken. `Ze konden de hand heel duidelijk zien toen ze eenmaal gewend waren aan het kijken door het water. Hij zweefde daar trillend en besluiteloos als een veertje, hoewel hij er zo stevig uitzag als deeg. En even gewoon, als je er eenmaal aan gewend was dat hij daar überhaupt was. De vingernagels leken allemaal fijne kleine gezichten, met hun intelligente alledaagse begroetingsblik, hun verstandig ontkennen van hun omstandigheden.'

Aan de hand van deze gebeurtenis portretteert Munro elk van de jongens, hun sociale milieu en hun onderlinge verstandhouding. Ze beschrijft de manier waarop ze hun ontdekking melden aan de buitenwereld. Ze passeren het huis van de dokter en worden begroet door zijn echtgenote. Zij geeft hen bloemen, weet nog niet wat er gebeurd is. En de kinderen kunnen het haar niet vertellen.

De delen twee en drie van het verhaal spelen zich tientallen jaren later af. De verpleegster van een oude vrouw die op sterven ligt, ontdekt de waarheid over het ongeluk van de dokter. In het thriller-achtige einde probeert ze die op een voor haarzelf gevaarlijke wijze aan het licht te laten komen.

Munro houdt ervan haar verhalen een complexe structuur te geven. Dat maakt ze onvoorspelbaar en intrigerend. De verrassende invalshoeken die ze kiest, maken duidelijk hoe een gebeurtenis kan doorwerken in de levens van mensen die er niet eens direct bij betrokken zijn. Het groepje jongens heeft niets met de dood van de arts van doen. Maar elk van hen houdt er de bijnaam Deadman aan over – die zelfs op hun zoons overgedragen wordt, ook al is iedereen tegen die tijd vergeten waar die titel op slaat. De verpleegster die er jaren later achter komt wat er gebeurd is, komt door die kennis – en haar liefde voor een man die erbij betrokken is – in een gewetensconflict.

De acht verhalen in deze bundel gaan vaak om de keuzes die mensen maken in hun leven. In `The Children Stay' is Pauline op vakantie met haar man Brian, haar twee kinderen en haar schoonouders. Ze heeft een verhouding met Jeffrey, de regisseur van het amateurtoneelstuk waar ze in speelt – iemand die een spannender, romantischer wereld belichaamt dan de sleur van haar huwelijk. Haar gedachten aan Jeffrey, schrijft Munro, `waren eigenlijk niet echt gedachten – meer als veranderingen in haar lichaam.' Ze voelt het verlangen naar hem op allerlei momenten. `Middenin spelletjes Monopoly, spelletjes Scrabble, kaartspelletjes. Ze ging gewoon door met praten, luisteren, werken, de kinderen in de gaten houden, terwijl een herinnering aan haar geheime leven haar overviel als een stralende explosie.'

Ze spreekt met hem af in een stadje in de buurt, in een motel. De volgende ochtend belt ze Brian en vertelt ze hem dat ze hem verlaat. Ineens zijn alle banden met haar vroegere bestaan verbroken. Ze laat haar man en twee dochters achter, en haar bezittingen: de meubels, de wasmachine, de droger, de eiken tafel, de kroonluchter. Op het moment dat ze het doet, verwondert ze zich er zelf over, maar ze weet ook dat ze niet anders kan. `So her life was falling forwards; she was becoming one of those people who ran away. A woman who shockingly and incomprehensibly gave everything up. For love, observers would say wryly. Meaning, for sex. None of this would happen if it wasn't for sex.'

Ze heeft gekozen voor een onzeker, armoedig bestaan, met iemand die ze nog nauwelijks kent. Ze voelt de pijn van het gemis van haar kinderen meteen al. `Dit is een acute pijn. Die zal chronisch worden. Chronisch betekent dat hij permanent zal zijn maar misschien niet constant. Het kan ook betekenen dat je er niet dood aan gaat. Je zult er nooit vrij van worden, maar je gaat er niet dood aan. Je zult hem niet elke minuut voelen, maar je zult er niet veel dagen zonder doorbrengen. En je zult een paar trucjes leren om hem te verzachten of uit te bannen, proberend niet uiteindelijk dat te vernietigen waarvoor je deze pijn opliep.'

Schitterende passages als deze zijn geen uitzondering bij Munro, die terecht wordt gezien als een van de beste schrijvers van korte verhalen. Ze publiceerde negen verhalenbundels (plus de bloemlezing Selected Stories), en één roman. De kortere vorm ligt haar beter omdat ze op haar best is als ze één gebeurtenis of situatie oproept, een met oog voor veelzeggende details beschreven moment dat het leven van haar hoofdpersonen verandert. Zo'n momentopname is bij Munro een omvattend beeld, van een persoonlijkheid, een relatie, een plek, een milieu, een leven. Haar perspectief reikt ver: ze verbindt met een imposant gemak heden, verleden en de toekomst.

Alice Munro gaf onlangs in een interview een mooie omschrijving van het effect dat haar verhalen teweeg moeten brengen bij de lezer: `een soort schok, die een soort verrukking is'. Ze slaagt daarin in deze bundel het best met het adembenemende `Save The Reaper'. Daarin maakt Eve een autorit met haar kleinkinderen Philip en Daisy, die allerlei herinneringen en associaties oproept. Ze komen per toeval terecht in een huis met vier mannen die zitten te kaarten; in de kamer ruikt het naar etensresten, sigaretten, zweet, alcohol, hondenpoep en sperma. Ze heeft de kinderen in een gevaarlijke situatie gebracht. Het loopt goed af, maar ze vertelt het later niet aan haar dochter Sophie, de moeder van Philip en Daisy – de relatie met haar is al wankel genoeg. De zevenjarige Philip vertelt het evenmin, laat het geheim het geheim, en hij wisselt een snelle blik van verstandhouding met Eve, die haar verbaast. `What did this mean? Only that he had begun the private work of storing and secreting, deciding on his own what should be preserved and how, and what these things were going to mean to him, in his unknown future.'

Alice Munro: The Love Of A Good Woman. Alfred A. Knopf, 340 blz. ƒ44,95 (geb.)