Wereldberoemd in Nieuw Zeeland

Jarenlang probeerde de Nederlandse ambassade in Wellington het schilderij Dubbel blank van de Nederlandse schilder Petrus van der Velden (1837-1913) uit het Amsterdamse Rijksmuseum naar Nieuw Zeeland te krijgen. De bedoeling was om dit schilderij, drie dominospelende personen in een Markens koffiehuis, in de ambtswoning van de ambassadeur in de Nieuw-Zeelandse hoofdstad op te hangen. In Nieuw Zeeland is Petrus van der Velden bekender dan in Nederland. Hij emigreerde in 1890 naar dat land. Vlak voor het schilderij uit Amsterdam naar Wellington werd verscheept, dook daar echter een kopie van Dubbel blank op. Het is afkomstig uit de nalatenschap van een Nieuw-Zeelandse privé-verzamelaar. Een vervalsing of had Van der Velden twee bijna identieke schilderijen gemaakt?

De belangrijkste Van der Velden-kenner in Nieuw Zeeland, dr. Rodney Wilson, is ervan overtuigd dat beide exemplaren echt zijn. Wilson, in het dagelijks leven directeur van het museum van Auckland, schreef in de jaren '70 twee boeken over Van der Velden, deels gebaseerd op bronnenonderzoek in Nederland. ,,Van zijn belangrijkste werk in Nieuw Zeeland, de schilderijen van de Otira Gorge, zijn er ook meerdere exemplaren, hoewel die wel veel verschillender zijn. Ook van zijn Markense begrafenissen zijn er meerdere exemplaren geschilderd. De details van de beide Dubbel blank-schilderijen dragen bovendien zodanig de signatuur van Van der Velden, dat ik er zeker van ben dat hij ze beide heeft geschilderd.''

Volgens Wilson is het Nieuw-Zeelandse exemplaar een achttal jaren later gemaakt. ,,Hoewel de schilderijen bijna gelijk zijn, kun je toch een aantal kleine verschillen zien. De detaillering in het nieuwste schilderij is iets minder scherp. Volgens mij zie je daaraan het effect van de Haagse School, waaraan Van der Velden inmiddels was toegetreden. Overigens vind ik het exemplaar van het Rijksmuseum mooier, maar dat is een kwestie van smaak.''

Wilson zegt dat Van der Velden in zijn beginjaren een technisch beter schilder was dan Vincent van Gogh, die in zijn brieven herhaaldelijk over Van der Velden heeft geschreven en zijn artistieke gaven roemde: ,,Misschien is het jammer geweest voor Van der Velden dat hij naar Nieuw-Zeeland is gegaan en niet naar Parijs. Overigens is later natuurlijk wel gebleken dat Van Gogh een veel groter schilder was dan Van der Velden.''

Waarom Van der Velden in 1890 de toen zeer ongebruikelijke stap nam om naar Nieuw Zeeland te emigreren, is niet helemaal duidelijk. Er is gespeculeerd dat hij boos was dat een kunstwedstrijd waarin hij had meegedongen door Isaac Israels werd gewonnen. Vader Josef Israels zat met Hendrik Mesdag in de jury. Ook zou de verzamelaar Mesdag, nadat Van der Velden had geprotesteerd, er bij kunsthandelaren op hebben aangedrongen om geen werk van Van der Velden te verkopen.

Een aantal jaren voor zijn vertrek had Van der Velden in Nederland de in Christchurch wonende Gerrit van Asch ontmoet. Van Asch, die in Nieuw Zeeland het dovenonderwijs opzette, had een schilderij van Van der Velden gekocht en hem uitgenodigd naar Nieuw Zeeland te komen. Hoewel Van der Velden zeer enthousiast reageerde op het beschavingspeil van Nieuw Zeeland, zegt Rodney Wilson dat het voor de hand lag dat hij zijn schildersactiviteiten op de natuur concentreerde. ,,De maatschappelijke ontwikkelingen waren in Nieuw Zeeland in die tijd niet erg interessant.'' In Nieuw Zeeland schilderde Van der Velden romantische landschappen in de stijl van de Haagse School. Hij was in het bijzonder getroffen door de ruige, Nieuw-Zeelandse Alpen.

Hoewel Van der Velden redelijk wat schilderijen verkocht, bezat hij geen cent toen hij in 1913 in Auckland stierf. Thans wordt hij in Nieuw Zeeland als een belangrijke schilder beschouwd, en neemt zijn werk prominente plaatsen in musea in Dunedin en Christchurch in. In de hoofdstad Wellington is een straat naar Petrus van der Velden genoemd.