Vrijheid of dwang (4)

Dat SP-voorman Marijnissen de stemplicht wil invoeren is vanuit het communistische verleden van die partij zowel begrijpelijk als verwonderlijk.

Begrijpelijk omdat dergelijke ultralinkse stromingen het collectieve belang – waar ze van alles en nog wat onder schuiven – veel belangrijker vinden dan de individuele vrijheid. Opmerkelijk omdat Marijnissen de burger niet wil verplichten op zijn partij te stemmen. Want daar is het hem toch eigenlijk om te doen, zo kan een conclusie zijn uit de gastopinie van Marijnissen. Vooral het electoraat van de SP laat het immers afweten, zo blijkt. Als je die mensen nou verplicht om te stemmen, dan is de kans groot dat ze dit op de SP doen.

Marijnissen stipt een even interessant als gevoelig punt aan, namelijk dat van rechten en plichten. Enigszins kort door de bocht kun je stellen dat we de afgelopen dertig jaar hebben geleerd voor onze rechten op te komen. Tegelijkertijd vergaten we onze plichten als deze ons even niet uitkwamen. Terecht constateert Marijnissen dan ook dat het pleidooi voor een nieuwe plicht in dit tijdsgewricht niet populair is. Maar, werpt hij tegen, we kennen toch ook een schoolplicht?

Dat laatste is de logica van een demagoog. Vervang `school' door `werk', wat heel vroeger tenslotte de communis opinio was, en de poppen zijn aan het dansen. Zo gemakkelijk ligt dat blijkbaar niet.

Het is bekend dat burgers zich, als door een adder gebeten, verzetten op het moment dat hun rechten worden ontnomen. Met dat gegeven zou je tot een stemmodel kunnen komen waarin burgers weliswaar stemrecht hebben, maar dat voor een bepaalde periode verliezen als ze die stem niet uitbrengen. Dit model spreekt de mensen aan op hun eigen verantwoordelijkheid. Nemen ze die niet, dan hebben ze tijdelijk geen recht van spreken.

Natuurlijk krijg je daarmee de mensen die het allemaal wel best vinden niet uit de veren. Het is de vraag of dat nou zo erg is voor de democratie. Hoe dan ook, een significant deel van de bevolking zal zich dit `onrecht' niet laten aandoen en het stemrecht weer in eigen hand gaan nemen.