Spanje wil initiatief herwinnen in Baskische kwestie

Met de arrestatie van zestien leden van de ETA wil Spanje het initiatief herwinnen op de Baskische nationalisten.

De `moeder aller commando's' is niet meer. Gisteren werd het gevreesde terreurcommando Donosti van de Baskische afscheidingsbeweging ETA opgerold door de Spaanse politie, een halve dag na de arrestatie in Parijs van ETA-oppercommandant `Kantauri'. De gebeurtenissen in Spanje voltrokken zich met de nodige dramatiek. Eén van de arrestanten brulde: ,,Ik ben Sergio Polo, soldaat van de ETA'', terwijl hij al zwaaiend met zijn Browning-pistool vergeefs een sprintje inzette om aan het arrestatieteam te ontkomen. Er vielen wat schoten tegenover het Anoeta-stadion in San Sebastián, maar niemand raakte gewond.

Balans van de politie-acties in Frankrijk en Spanje: zestien arrestaties, commandostructuur ontmanteld, de enige terreurcel die potentieel nog kwaad kon opgerold. Oppercommandant Kantauri, het alias van José Javier Arizkuren (40), is een grote vis: als leider van de moordcommando's van de ETA (sinds 1994), is hij onder meer verantwoordelijk voor de reeks van aanslagen op raadsleden van de Partido Popular. De man die opdracht gaf tot de moord op het jonge raadslid Miguel Angel Blanco – een daad die miljoenen Spanjaarden in protest de straat deed opgaan – zit daarmee achter de tralies.

Uit de gegevens die bekend zijn gemaakt door de politie, spreekt het failliet van de ETA. De gemiddelde leeftijd van de arrestanten in Baskenland is twintig. Het Donosti-commando, ooit gevreesd om zijn bloedige professionaliteit, bestaat anno 1999 uit gewapende adolescenten. Vers gerecruteerd uit de jongerenbeweging Jarrai, gedrild in ideologisch fanatisme, maar nog zonder veel ervaring in het ombrengen van dorpspolitici en andere `vijanden' van het Groot-Baskenland.

Het is de eerste grote arrestatiegolf sinds de ETA vorig jaar september de wapens voor onbepaalde tijd neerlegde. De grote vraag is dan ook wat het effect zal zijn op de moeizame toenadering tussen de ETA en de regering in Madrid. Woordvoerder Arnaldo Otegi van de politieke arm van de ETA (reeds gedoodverfd als de Baskische uitvoering van Gerry Adams) noemt de arrestaties een ,,zware politieke provocatie'', waar een ,,overtuigend antwoord'' op gegeven moet worden.

Voorheen betekende zo'n uitspraak dat er binnen afzienbare tijd weer een politicus of politie-agent de lucht invloog, maar de tijden lijken veranderd. Er staat volgende week zaterdag een ,,nationale'' protestmars op het programma. Voor morgen heeft de ETA-jeugdbeweging Jarrai ,,een dag van de strijd'' afgekondigd en gezien de begeleidende poster (een man die rondzwaait met een stok van bijna twee meter) zal er weer het nodige straatmeubilair sneuvelen. De schade bleef tot dusver beperkt tot een brandje in een Baskisch kantoor van de vakbond UGT en een ontmantelde brandbom bij een socialistische partijkantoor.

De ETA mag dan wel een eenzijdige `wapenstilstand' hebben afgekondigd, dat betekent nog niet dat de rechtsstaat zijn activiteiten eveneens tot nader order opschort en geen moordenaars meer arresteert, zo luidt de officiële redenering van regeringszijde. Oppercommandant Kantauri werd evenwel door de politie al geruime tijd in de gaten gehouden zonder dat hij werd gearresteerd.

De acties lijken dan ook vooral bedoeld als een poging van regeringszijde het initiatief weer enigszins terug te winnen in de Baskische kwestie. De radicale nationalisten hebben namelijk de greep op de gematigde nationalisten in Baskenland versterkt. Vorig jaar sloot de gematigde PNV, de grootste nationalistische partij in Baskenland, met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen een pact met Euskal Herritarrok – de partij waarin de aanhangers van de ETA zich hebben verenigd. Sindsdien heeft de PNV een duidelijke radicalisering ondergaan. Met de recente acties laat de regering in Madrid op haar beurt even de spierballen rollen. ,,De angst is de grootste vijand van de vrede'', aldus minister van Binnenlandse Zaken, Mayor Oreja.