Participerende passies

Meezingen met Bachs Johannes of Matthäus Passion is altijd al verleidelijk geweest. Om aan de akoestiek van de woonkamer te ontsnappen, kan ook de minder geoefende zangstem in het openbaar koren, koralen en aria's hardop laten klinken.

Goede vrijdag nadert en dus is het tijd voor de passiemuziek. Beroepszangers trekken van zaal naar zaal, amateurkoren in het hele land bereiden zich voor op hun jaarlijkse Matthäus. Van Hulst tot Winschoten weerklinkt Bach, al dan niet welluidend. Naast de reguliere concerten met zangers, orkest en een stil luisterend publiek, zijn er ook experimenten waarbij het publiek mee mag doen.

Er is veel belangstelling voor de `participerende passies', met als toppunt de Meezing-Mattheus die in 1998 met groot succes door dirigent Huub Kerstens in Amsterdam werd geïntroduceerd. Hierbij mag het publiek alle koren, koralen en aria's meezingen. Afgelopen zondag was de herhaling in een binnen enkele dagen uitverkochte kerk vol zangliefhebbers, onder wie burgemeester Patijn die zich ondanks de regen netjes in de lange rij wachtenden had gevoegd. Huub Kerstens die 25 februari onverwacht overleed na een ongeluk op zijn woonboot, werd vervangen door de uit Salzburg overgevlogen dirigent Winfried Maczewski. De leider van het Koor van de Nederlandse Opera maakte er opnieuw een zangfeest van. Geoefende koorzangers zorgden voor muzikale ondersteuning.

Terwijl in Amsterdam een massaal gezongen, huiveringwekkend 'Barrabam' de Mozes en Aäronkerk op zijn grondvesten deed schudden, begon in de theaterzaal van een antroposofische school in Bosch en Duin een eerste doorloop van een half geënsceneerde Johannes Passion, Bachs tweede grote passiestuk.

Als ik er binnenkom begint net het tweede deel. Pilatus (Hans Wijers), gehuld in een zwarte lakjas, zit op een bijna leeg toneel achter een tafel, het hoofd moedeloos in de handen. Jezus (Bruno Blanchet) komt op in een grijsbruine stofjas, de evangelist (Jos van der Velde) in een groenblauw colbert. Het volk annex koor, dat woedend de vuisten balt, is op deze eerste scenische repetitie nog wat onwennig. Het valt niet mee om te zingen en tegelijk te acteren.

Ook bij deze Johannes is een rol weggelegd voor het publiek, zij het in mindere mate dan bij de Meezing-Mattheus. Bij de uitvoering op 27 maart in de Utrechtse Geertekerk zullen alleen de koralen worden meegezongen door de toehoorders. Dirkjan Horringa, dirigent van onder meer de Utrechtse Studenten Cantorij en het Utrechts vocaal ensemble Trajecti Voces is van plan de koralen voor aanvang te repeteren met het publiek. ,,Daar neem ik een goed half uur voor. Ik denk dat het heel fatsoenlijk zal klinken. Ik ga ervan uit dat er veel goede koorzangers onder het publiek zitten. Er zijn, net als bij de Meezing-Mattheus ook een paar koren uitgenodigd om mee te doen.''

De solisten zijn beroepszangers. De begeleiding is in handen van het barok-orkest Concerto '91. Het 24-koppig koor wordt gevormd door het Utrechtse vocaal ensemble Trajecti Voces, een projectkoor dat voor deze gelegenheid is aangevuld met ervaren amateur-zangers, `vooral uit de studentenmuziekwereld'. Partituren zullen niet te zien zijn, iedereen zingt uit het hoofd en ook daarin verschillen zij van de meeste reguliere uitvoeringen.

De Johannes als muziektheater is een idee van Horringa zelf. ,,Ik heb het altijd een probleem gevonden dat je niet goed snapt hoe het verhaal loopt, omdat er zoveel onderbrekingen zijn. Ik heb altijd gezegd dat, als ik ooit een passie zou dirigeren, ik dat niet zou doen in de reguliere traditie.''

Horringa heeft een scheiding aangebracht tussen het bijbelverhaal zoals dat door de evangelist wordt verteld en het commentaar daarop in de aria's en de koralen. Wat bij het verhaal hoort is in scène gezet, de commentaren komen vanuit het publiek. ,,De solisten die de aria's doen zitten tussen het publiek en staan op en lopen naar het orkest als ze moeten zingen. Uit de repetities blijkt dat dit heel natuurlijk overkomt'', zegt Horringa.

De theatrale aspecten die zijn toegevoegd en de aankleding blijven bescheiden in deze Johannes. Het evangelieverhaal wordt op een podium summier door de zangers geacteerd. Voor de kruisgang dalen Jezus en koorleden af voor een rondgang door de kerk die eindigt bij het orgel. Daar bestijgt Jezus de orgeltrap waarna vanuit de hoogte zijn `Es ist vollbracht' zal klinken.

Johannes Passie, Trajecti Voces olv Dirkjan Horringa, 27 maart, 20u, Geertekerk Utrecht. Reserveren: (030) 238 2537.

De Werkgroep Kunsten in Driebergen organiseert een project met geoefende en minder geoefende zangers rondom Bachs Matthäus Passion. O.l.v. Madeleine Ingen Housz. Uitvoeringen: 28 mrt en 2 apr in de Nicolaï Kerk Utrecht, vanaf 13u30, en op 1 apr in Oude Kerk Zeist (vanaf 18u30 uur). Ook hier mogen koralen worden meegezongen. Kaartverkoop: 030-6040086.

Zie voor andere passie-opvoeringen de rubriek muziek-voorkeur in deze bijlage