Moskou-Grozny

DE MACHT in Tsjetsjenië is zoek. Al jaren. Bijna vijf jaar geleden dacht Rusland zijn weerspannige provincie in de Kaukasus met geweld in het gareel te kunnen brengen. De Russen dropen na twee jaar verwoestende oorlog met de staart tussen de benen af. De verschillende clans in Tsjetsjenië hadden zich voor de gelegenheid verenigd en bleken onoverwinnelijk. Weliswaar wisten de Tsjetsjenen geen totale onafhankelijkheid van Rusland te bevechten. Maar de feitelijke toestand na de aftocht van de Russische troepen lijkt daar wel op, ook al zal Moskou dat nooit openlijk toegeven.

In de de facto afgescheiden republiek zijn sindsdien de onderlinge tegenstellingen weer opgelaaid. President Maschadov probeert tevergeefs enig centraal gezag te laten gelden over zijn voormalige wapenbroeders. Hij wil de betrekkingen met Moskou in rustiger vaarwater brengen. Maar de ex-commandanten – zoals Basajev die in 1995 een succesvolle militaire overval diep in Zuid-Rusland uitvoerde en daaraan nog steeds groot prestige ontleent - varen hun eigen koers. Iedere clan vereffent op eigen gezag zijn rekeningen. Gijzelaars zijn daarbij vaak het betaalmiddel.

Vorige week vrijdag hebben de concurrenten van Maschadov hun politieke conflict met de Tsjetsjeense president naar een climax geleid. Op het vliegveld van de hoofdstad Grozny ontvoerden onbekenden generaal-majoor Sjpigoen van de binnenlandse strijdkrachten. Hun slachtoffer was met zorg uitgekozen. Sjpigoen was tijdens de oorlog een van de politie-officieren die de zogeheten `filtreer-kampen' (lees: concentratiekampen) beheerden. Moskou heeft hem na de oorlog niettemin in de Kaukasus gehandhaafd.

De reactie uit Moskou liet zich raden. Minister van Binnenlandse Zaken Stepasjin kondigde aan dat Rusland dit keer geen 18-jarige dienstplichtige soldaten zou sturen, maar het varkentje effectiever zou wassen.

Tot nu toe blijkt dat grootspraak. Er wordt geen militaire actie voorbereid, aldus premier Primakov gisteren na afloop van een zitting van zijn kabinet. Anders dan Stepasjin weet Primakov dat Rusland simpelweg niet in staat is woorden om te zetten in daden.

MAAR DAARMEE is niet gezegd dat de crisis in de Kaukasus niet kan escaleren. De positie van Primakov is namelijk minder helder dan een paar maanden geleden. Net als in Tsjetsjenië is ook in Moskou de macht moeilijk te vinden. President Jeltsin is uit de roulatie. De tweede man in het Kremlin, het hoofd van de `presidentiële administratie', ligt sinds begin deze week met hartklachten in het ziekenhuis. De poging van Jeltsin om de invloedrijke zakenman Berezovski te verwijderen als secretaris van het zieltogende Gemenebest van Onafhankelijke Staten (een samenwerkingsverband van de meeste ex-Sovjet-republieken) is tot nu toe niet geslaagd. Zelfs de onlangs ontslagen procureur-generaal Skoeratov doet of er niets aan de hand is en verschijnt gewoon op zijn werk. De crisis rond Tsjetsjenië weerspiegelt dan ook eerst en vooral de crisis in Moskou.