De vele gezichten van een modepopje

Kleine meisjes worden groot. De Bijenkorf heeft ter gelegenheid van de veertigste verjaardag van Barbie een expositie ingericht. Kunstenaars, ontwerpers en vormgevers geven hun visie op het goedlachse speelgoed.

Barbie werd eergisteren veertig. Kranten, tv en andere media hebben ruim aandacht besteed aan de verjaardag van het popje, waarvan er wereldwijd twee exemplaren per seconde verkocht schijnen te worden. Wat goed is voor een omzet van een slordige twee miljard dollar per jaar. Maar ook op andere plaatsen wordt Barbie gefêteerd. Op Internet is het een feestgedruis van jewelste. En in de Bijenkorf, een van Nederlands keurigste warenhuizen, is bovendien een groots opgezette tentoonstelling over Barbie te zien. Daar is Barbie verworden tot een ranzig seksfotomodel en Ken tot uitbundig travestiet.

Barbie is dan ook al lang niet meer exclusief voor kinderen, fanatieke verzamelaars en een kleine groep bewonderaars die haar als camp-object benaderde. Verenigd in obscure clubjes gniffelden zij om de overdadige roze astronautenkleding, malle aerobicpakjes en kitscherige, folkloristische kostuums.

Inmiddels is de waardering van Barbie mainstream. Ongeveer sinds haar 35ste verjaardag, die ook een mediaspektakel veroorzaakte, wordt de aankleedpop omarmd door het grote publiek. Een doodnormaal gespreksonderwerp op feestjes is tegenwoordig het geld dat Barbies kunnen opbrengen (inmiddels tot ƒ140.000) en de theorie dat de hoogblonde pop de emancipatie van de vrouw zou hebben bevorderd. Of dat Barbie eetstoornissen bij dikkige pubermeisjes zou veroorzaken.

De tentoonstelling in de Bijenkorf is bedoeld voor kinderen én volwassenen en bestaat uit een expositie en een overzicht van de levensloop van Barbie, die veertig jaar geleden werd afgeleid van een Duits erotisch popje.

Het overzichtsgedeelte schept een goed beeld van de geschiedenis van Barbie. Leuk is te zien hoe Barbie zich ontwikkelde van een wat angstaanjagend, strengkijkend popje in kordate mantelpakken tot een vrolijke jonge vrouw in oversized broeken en met gekleurde strengen in het haar. Verbazing wekken de prullaria als het Barbie-theeservies, boeken met titels als `Bakken en Braden met Barbie' en complete Barbiewinkels van karton. Bovendien omvat de tentoonstelling een expositie van kunst-Barbies waarin Nederlandse kunstenaars, ontwerpers en vormgevers door middel van schilderijen, meubels, tekeningen en ontwerpen hun visie geven op het goedlachse speelgoed. Zo is er werk te zien van House of Orange, tatoeage-koning Henk Schiffmacher, ontwerper Jan des Bouvrie en modeontwerpers Frans Molenaar en Aziz Bekkaoui.

De expositie van deze kunst-Barbie is helaas wat minder interessant. Dat komt doordat er in het verleden al heel veel andere kunst-Barbies werden vervaardigd, en alles dus al eens gedaan is. Andy Warhol maakte jaren geleden al een adaptie van het droomcadeau van vele meisjes. En zo ook Jean-Paul Gaultier, Yves Saint-Laurent, Dior en honderden andere kunstenaars en beroemdheden. In Nederland waagde Mart Visser al eens een poging met een creatie op Barbieformaat en dan zijn er ook nog duizenden onbekende knutselaars die met hun Barbiecreaties deelnemen aan internationale `make-over'-wedstrijden.

We zagen Barbie al eerder als kroonluchter, als de heilige Madonna, in weckpotten en als dikke Aphrodite. Ook zagen we haar met extreme kapsels, als hongerige seksslaaf en in voodoo-achtige schilderwerken, om nog maar eens wat te noemen.

De Nederlandse kunstenaars voegen hier weinig aan toe wat betreft originaliteit. Wel is een aantal werken prachtig uitgevoerd. Zo maakten architecten Eckhardt & Leeuwenstein een roze doodskist waarin een van energie overlopende Barbie ons tegemoetstraalt. Acteur Serge-Henri Valcke valt op met foto's van Barbie op (fake-)covers van tijdschriften als het seksblad Chick. De topper bestaat uit een ontlede Barbie wier ledematen en organen in een glazen kast zijn opgeprikt, zoals dat met insecten nog wel eens gebeurt.

Maar de dikke Barbie van Maja van Hall zagen we al eerder in kunst-Barbieboeken en Barbie als `Venus van Mattel' (ofwel Milo) van stylist Jan Aarntzen is eveneens weinig origineel. Net als Ken als travestiet, hoe mooi ook, en de verschillende zwangere Barbies, om over de Barbie beplakt met roosjes maar te zwijgen. Jan des Bouvrie maakte zich er helemaal makkelijk vanaf door een Barbie op een Des Bouvrie-minimeubel te zetten, dat waarschijnlijk ooit eens als proefmodel fungeerde. De weinig spannende visies veroorzaken heimwee naar de tijd dat de liefde voor Barbie zich beperkte tot kinderen en leden van de obscure Barbieclubs. De tijd dat ook kunstenaars Barbie als object nog origineel benaderden.

Een troost is dat de kunst-Barbies worden verloot onder nieuwe contribuanten van het Aidsfonds die ten minste ƒ25 storten. Het geld komt ten goede aan het kinderproject van het Aidsfonds.

De expositie in de Bijenkorf in Amsterdam duurt nog tot 5 apr. Er zijn speciale activiteiten voor kinderen zoals een tekenwedstrijd en Barbiefotosessies. Na 5 apr. verhuist de tentoonstelling naar de Bijenkorffilialen in Rotterdam (7-27 juni) en Eindhoven (9-30 juli). Op 20 maart wordt in Vianen de jaarlijkse beurs `Barbie in Holland' georganiseerd. Locatie: Hotel Vianen, Prins Bernhardstraat 75. De beurs is geopend vanaf 11 tot 16u. Informatie bij Barbie Magazine (Barbieverzamelblad): 030-2800620 (na zeven uur 'savonds), per e-mail (barbie.in.holland@tip.nl) of op Internet (www.tip.nl/users/barbie.in.holland).