Landbouwministers als kikkers in kruiwagen

Voor de derde week praten de EU-landbouwministers over het beleid tot 2006. De uitkomst is belangrijk voor toetreding van Oost-Europese landen tot de EU. Bonn en Parijs naderen elkaar, maar een oplossing lijkt nog ver.

De vijftien ministers van Landbouw van de Europese Unie hebben gisteren hun onderhandelingen over een nieuw gemeenschappelijk landbouwbeleid hervat in een sfeer van diepe verwarring. De voorgaande twee weken van beraadslagingen is de problematiek rond Agenda 2000 (1.300 pagina's), waarin de Commissie de beleidscontouren tot 2006 schetst, al buitengewoon gecompliceerd komen te liggen. Maar door een Duits voorstel van afgelopen vrijdag lijkt een compromis nog verder weg dan in de anderhalf jaar dat de bewindslieden zich al over Agenda 2000 hebben gebogen. Dat Duitsland ook nog de voorzittershamer hanteert maakt de zaak er nog ingewikkelder op.

Bij het scheiden van de markt stelde Duitsland vrijdag voor om de prijsverlagingen op het gebied van akkerbouw met slechts 10 procent terug te brengen, in plaats van de 20 procent die de Commissie wil. De prijssteun voor rundvlees zou volgens de Duitsers met hooguit 20 procent omlaag kunnen (de Commissie wil 25 procent). Als klap op de vuurpijl stelde de Duitse staatssecretaris Wille voor de garantieprijzen voor zuivel tot 2006 helemaal ongemoeid te laten, terwijl de Commissie een verlaging met 15 procent wil. Zou de raad dat voorstel volgen, dan is de ingrijpendste hervorming op het gebied van de landbouw sinds dat in 1962 werd opgezet goeddeels van de baan. Een gemeenschappelijk beleid was 37 jaar geleden noodzaak, omdat Europa slechts in 80 procent van zijn eigen agrarische behoeften voorzag. Nu ligt dat percentage op 120 en dat kost de EU 40,5 miljard euro per jaar.

Vraag is waarom Europa's machtigste lidstaat de ministers van de overige 14 landen vrijdag in shocktoestand naar huis stuurde, terwijl Eurocommissaris Fischler verbijsterd in Brussel achterbleef. Fischler had de voorgaande twee weken nauw samengewerkt met voorzitter Karl-Heinz Funke, bij wie niets te merken was geweest van een Duits plan tot radicale onthoofding van Agenda 2000.

Wellicht zou de Franse minister Jean Glavany het beste antwoord kunnen geven, nadat hij Bonn twee weken lang onder zware druk heeft gezet om de voorstellen van de Commissie sterk te versoepelen. Hij was de voorafgaande donderdag nota bene nog naar het vliegveld van Keulen gereisd om onder vier ogen met Funke te overleggen. De week daarvoor verklaarde hij met rode ogen na het zoveelste nachtelijke beraad tegen het ochtendgloren dolblij te zijn dat het niet van een akkoord was gekomen.

Dat Frankrijk en Duitsland het bij de landbouw binnen de EU voor het zeggen hebben is voor niemand een geheim. Verrassender is dat de twee hun pact nu weer gesloten lijken te hebben, nadat Frankrijk eerder alleen stond in de opvatting dat hervormingen nergens voor nodig zijn. Duitsland vond dat overigens ook tot de verkiezing van bondskanselier Schröder in september. Alleen voor België en Luxemburg ook tegenstanders van hervormingen gloort nu het perspectief op de as Bonn-Parijs te gaan zitten, terwijl deze twee zich al bij het onvermijdelijke hadden neergelegd.

Een andere verklaring voor de verrassende `move' van de Duitsers ligt mogelijk in het feit dat zij het hardst geschrokken zijn van de onverzettelijke houding van de regeringsleiders onlangs bij Bonn. Zij hielden de ministers van Landbouw nog eens een ijzeren financieel kader voor. De nieuwe Duitse voorstellen kosten inderdaad een kleine 17 miljard euro minder dan Agenda 2000, omdat bij geringe prijsverlaging nu eenmaal ook minder inkomenssteun aan de boeren hoeft te worden betaald. Het plan om over te gaan tot co-financiering (de lidstaten vullen de Brusselse steun zelf voor een deel aan) had Duitsland al onder Franse druk laten vallen.

Het lijkt echter uitgesloten dat Duitsland en Frankrijk met een handjeklap wegkomen, want daarvoor is de hervormingsgezindheid bij een aantal andere lidstaten te groot. Engeland, Zweden en Denemarken willen per se veranderingen, maar ook Italië vindt dat het zo niet langer kan.

Intussen is het gissen naar de vraag hoe nu de sfeer is tussen commissaris Franz Fischler en voorzitter Funke, die gisteren samen aan een volgende onafzienbare reeks `bilateraaltjes' begonnen om de kikkers weer in de kruiwagen te krijgen.

De commissaris heeft een- en andermaal laten weten dat aan de voorstellen van Agenda 2000 nauwelijks kan worden geknaagd. Fischler heeft echter niet de hete adem van de boeren in zijn nek, zoals de afzonderlijke bewindslieden die hebben. Dus is het ook geen wonder dat hij er op blijft hameren dat forse ingrepen nodig zijn om de toetreding van een aantal Oost- en Midden-Europese landen mogelijk te maken. Die landen leunen relatief zo zwaar op hun landbouw, dat ongewijzigd beleid eenvoudig onbetaalbaar zou zijn. Bovendien zijn de problemen met de Verenigde Staten rond hormoonvlees, gelatine en talg, bananen en luchtvaartlawaai al groot genoeg voor de Commissie. Fischler hoopt dan ook dat het Duitse voorstel en het lawaai van Glavany niet meer zullen blijken te zijn dan een teken van een uiterste krachtsinspanning ten overstaan van hun eigen boeren, waarna er alsnog nuchter zaken kunnen worden gedaan.