Bananenconflict test voor WTO

In het conflict tussen de EU en de VS over bananen- import staat ook het functioneren van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) op het spel. ,,De VS en de EU spelen met vuur'', zegt de Nederlandse WTO- diplomaat Otto Genee.

Van alle kanten kwamen eergisteren tijdens de spoedzitting van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) dringende oproepen aan de Europese Unie en de Verenigde Staten hun conflict over bananen bij te leggen. In het hoofdkwartier van de WTO in Genève staat volgens handelsdiplomaten dan ook veel meer op het spel dan een simpel handelsconflict. ,,Het is voor het eerst dat partijen in hun handelsgeschil bij de WTO echt tot het gaatje gaan. De EU en de VS testen het multilaterale handelssysteem'', zegt de Nederlandse plaatsvervangend WTO-vertegenwoordiger, Otto Genee.

Verliezende partijen hebben in de geschillenprocedures bij de WTO tot nu toe steeds hun verlies genomen. De WTO kreeg altijd lof, omdat zij in staat bleek dreigende handelsconflicten op te lossen. De VS verloren vier keer een geschil, zoals over discriminatie van geïmporteerde Venezolaanse benzine en Costaricaans ondergoed. Amerikaanse woordvoerders hebben er in Genève op gewezen dat zij de tegenpartijen telkens tegemoetkwamen. De VS verwachten dat nu ook van de Europese Unie na veroordeling door de WTO wegens bevoordeling van de import van bananen uit voormalige kolonies boven de `dollarbananen' (van het Amerikaanse Chiquita en Dole) uit Latijns-Amerika.

De EU werd in 1993 en 1994 in dezelfde kwestie al veroordeeld door de GATT (voorloper van de WTO). Maar de GATT had geen machtsmiddelen om naleving af te dwingen. De WTO is daartoe wel in staat, omdat de winnende partij het recht heeft op financiële compensatie van de tegenpartij dan wel op proportionele economische sancties. De Nederlandse WTO-diplomaat Genee meent, net als andere handelsexperts, dat in het Europees-Amerikaanse conflict over bananen ,,weeffouten'' in de WTO-regels over geschillenbeslechting aan het licht zijn gekomen. Dat maakt een oplossing van het huidige conflict er niet gemakkelijker op.

De Europese Unie werd al in 1997 door een WTO-panel veroordeeld. Daarop kreeg de EU overeenkomstig de WTO-regels 15 maanden (tot 1 januari 1999) de tijd het importregime voor bananen aan te passen. De EU kwam inderdaad met aanpassingen. Maar die waren zo miniem dat EU-lidstaat Nederland ze niet in overeenstemming met de WTO-eisen achtte. ,,Nederland koos niet zozeer de kant van de VS, als wel van de WTO'', zo onderstreept Genee. Het is de reden dat Nederland (met Denemarken) niet wordt getroffen door de vorige week afgekondigde Amerikaanse handelssancties.

De problemen voor de WTO ontstonden na 1 januari van dit jaar, toen Washington de Europese aanpassingen van het bananenimportregime als onvoldoende bestempelde. De EU vond dat in feite sprake was van een nieuw geschil en meende daarom dat de gehele 15 maanden durende procedure voor geschillenbeslechting weer moest worden gestart.

De VS deden echter een beroep op de WTO-bepaling die gaat over vergeldingsmaatregelen. Op grond hiervan moest een drie leden tellend WTO-panel op 3 maart uitspreken of de door de VS voorgenomen handelsmaatregelen tegen een aantal Europese producten ter waarde van een miljard dollar in verhouding staan tot de geleden schade. Het panel zat volgens handelsdiplomaat Genee echter in een ,,onmogelijke positie'', omdat hetzelfde panel ook was ingeschakeld door de EU om de hele geschillenprocedure opnieuw te starten. De situatie was extra ingewikkeld, omdat intussen ook de bananenproducenten Ecuador en Honduras bij de WTO een klacht tegen de EU hadden ingediend over dezelfde kwestie. Het panel kwam daarop met wat Genee een ,,noviteit'' noemt door de EU en de VS nog enkele weken respijt te vragen.

Volgens Genee dreigt het WTO-mechanisme voor geschillenbeslechting en daarmee het multilaterale handelssysteem te worden ondermijnd door de Europese eis de hele lange procedure opnieuw te starten, omdat een ,,eindeloze kringloop van aanklachten'' kan ontstaan. Bovendien is de Europese eis volgens Genee in strijd met de ,,geest'' van de WTO-regels die een ,,prompte naleving'' vereisen. Tegelijkertijd zijn ook de VS volgens Genee over de schreef gegaan door al eenzijdig sancties af te kondigen. Druk van het Amerikaanse Congres speelde hierbij een niet onbelangrijke rol.

Sinds vorige zomer buigen de WTO-afgevaardigden zich al over aanpassing van de WTO-regels. Maar de Nederlandse WTO-diplomaat vreest dat de afgevaardigden onder de huidige omstandigheden ,,niet met een koel hoofd'' naar de kwestie kunnen kijken. Bovendien ligt het conflict over de Europese import van Amerikaans hormoonvlees nog op tafel, al meent Genee dat hiervoor mogelijk een oplossing komt in de vorm van labelling van Amerikaans vlees.

Ook de voorbereiding van een in 2000 te starten nieuwe ronde van handelsliberalisering, waarover eind dit jaar de handelsministers in Seattle vergaderen, kan in het gedrang komen. ,,De WTO is net zo sterk als de leden haar maken'', aldus Genee. ,,De EU en de VS worden wel de twee `grote olifanten' genoemd. Zij spelen nu met vuur.''