Slowakije rekent op steun buren

Eduard Kukan, minister van Buitenlandse Zaken van Slowakije, mag de uitbreidingsfeestjes van de NAVO bijwonen. Maar als toeschouwer, niet namens een nieuwe lidstaat. Slowakije heeft op de weg naar `Europa' vier jaar verloren, en het valt niet mee die achterstand in te lopen.

De feestjes rond de uitbreiding van NAVO hebben voor de Slowaken iets bitters, daar wil Eduard Kukan, carrièrediplomaat en minister van Buitenlandse Zaken sinds in oktober vorig jaar de regering van de autoritaire Vladimír Meciar plaatsmaakte voor die van de democratische oppositie, best voor uitkomen. ,,Slowakije had ooit dezelfde uitgangspunten als Tsjechië, Polen en Hongarije. Maar we hebben die unieke en historische kans gemist. We zijn er niet bij. We hebben de politieke criteria niet gehaald.'' Wat de uitbreiding van de NAVO betreft kwam die klap nog harder aan dan ten aanzien van de EU: ,,Op de uitbreidingsconferentie van de NAVO in Madrid werd Slowakije zelfs niet genoemd. Alsof het niet bestaat.''

Vier jaar Meciar, vier jaar van vervelende trucs tegen de oppositie, de media en de minderheden, hebben Slowakije op de weg naar de Europese Unie en de NAVO uit de kopgroep gekieperd. De nieuwe regering van premier Mikuláš Dzurinda is sinds oktober vorig jaar aan een grote inhaalrace begonnen. Aanvankelijk, zo geeft minister Kukan toe, dacht men in Bratislava nog dat die snel zou verlopen, want politieke tekortkomingen rechtzetten is makkelijk dan een economische achterstand goedmaken.

Dat was verkeerd gedacht, zo weet hij nu. ,,Geleidelijk hebben we gemerkt dat het niet zo snel gaat. Nu tellen keiharde prestaties. Na de eerste uitbreiding van de EU en de NAVO wordt het voor alle volgende toetreders alleen maar moeilijker'', zegt hij op Schiphol, aan het begin van een bliksembezoek aan Nederland. ,,We hebben veel gedaan. De grondwet is veranderd, verkiezingen zijn nu vrij en eerlijk, de oppositie heeft in het parlement alle ruimte voor haar activiteiten, we krijgen binnenkort presidentsverkiezingen en de situatie van de minderheden is verbeterd. Onze wetgeving moet nog op veel punten worden aangepast, maar we verwachten dat we in juni alles op orde hebben.'' Eigenlijk verwacht Slowakije alsnog in de eerste groep van nieuwe EU-kandidaten terug te keren.

Wat hoe dan ook veranderd is, is de sfeer: sinds Meciars vertrek wordt Slowakije internationaal met andere ogen gezien. Kukan: ,,Er is enorm veel goodwill. Er is een nieuwe benadering. Slowakije wordt serieus genomen en als gelijkwaardige partner gezien. Zoals mijn Franse collega Védrine me zei: we praten alsof u al lid van de club bent.''

Maar dat zegt nog niet veel. Roemenië en Bulgarije verheugden zich twee jaar geleden, toen de ex-communisten het veld ruimden, ook in een nieuwe benadering en veel sympathie, maar ze zijn sindsdien nauwelijks opgeschoten op de weg naar Europa, en soms kan men daar in Boekarest en Sofia heel vinnig over worden. Kukan: ,,Ik weet het, we zijn realistisch genoeg om te weten dat we niet onmiddellijk worden geaccepteerd. De partners vragen bewijzen. Ze vragen tijd om te zien of we te vertrouwen zijn, dat we het menen, dat we geloofwaardig zijn. Wat vier jaar fout gezeten heeft kan niet in vier maanden worden rechtgezet. Ze zeggen ons: wees niet te ambitieus, wees niet te gretig.''

Dat levert een dilemma op, zegt Kukan, omdat in Slowakije de kiezers die deze nieuwe regering in het zadel hebben geholpen, resultaten verwachten, en het belangrijkste resultaat is de toetreding tot de EU. De Slowaken hebben haast. Kukan: ,,We hebben in eigen land veel uit te leggen. We moeten de mensen laten zien dat de weg naar Europa hun leven verbetert, banen oplevert, kansen op studie, reizen en werk oplevert. We kunnen de EU niet méér vragen dan ons eerlijk te beoordelen. Maar de Slowaken moeten we uitleggen dat wij moeten presteren. Wij zijn het die het echte werk moeten doen.''

Dat is niet zo moeilijk waar het de EU betreft, zegt Kukan. Zeventig procent van de Slowaken wil graag bij de EU. Bij de NAVO ligt dat moeilijker: slechts vijftig procent ziet heil in het lidmaatschap. ,,Veel mensen denken simpelweg dat de Russische soldaten van vroeger straks door Amerikanen worden vervangen. Op dat gebied is er nog veel uit te leggen'', aldus Kukan. ,,Maar er is gewoon geen alternatief. Neutraliteit? Neutraliteit is geschiedenis. Slowakije hoort in het Europese veiligheidssysteem.''

Bratislava heeft de afgelopen weken de relaties met de buurlanden Polen, Tsjechië en Hongarije verbeterd. Dat mocht ook wel, want die waren onder Meciar danig vertroebeld. Diens geheime dienst heeft – zo bleek onlangs – in de buurlanden zelfs geheime operaties uitgevoerd om de regeringen van die landen in diskrediet te brengen, met de bedoeling hun aansluiting bij NAVO en EU te compliceren – bijvoorbeeld door in Tsjechië en Hongarije het racisme aan te wakkeren en skinheads op te stoken tegen de Roma (zigeuner) minderheid. Dat is sinds kort bijgelegd en vorige week heeft Bratislava de Hongaren zelfs excuses aangeboden voor die lelijke trucs van Meciars geheime dienst.

Van die buren verwachten de Slowaken nu veel, heel veel, op de inhaalrace naar Europa. Kukan: ,,De Polen, Tsjechen en Hongaren steunen ons volop, en op veel manieren. En dat is belangrijk, want als zij het in de NAVO en de EU goed doen, zullen de NAVO en de EU ons eerder accepteren als lid. Als zij eenmaal lid zijn van de club, zullen de andere leden beter en serieuzer luisteren naar hun argumenten dan nu ze nog buiten de club vallen. Ze praten dan op basis van gelijkwaardigheid. En onze buren kennen ons nu eenmaal het best, en dat weet men heel goed. Onze buren en wij, we komen uit hetzelfde verleden.''

Maar, zegt hij, er is één voorwaarde: ,,Ze moeten zelf in de NAVO en de EU goed presteren – alleen dan hebben hun argumenten gewicht.''