Reve

Hij is met ons mee op huwelijksreis geweest. Niet dat ik denk dat hij het besefte: we gingen zeilen, en zeilen met zijn zoon was nu eenmaal wat Karel van het Reve het allerliefste deed. Toen hij zin en tijd bleek te hebben, sprak het voor beide mannen vanzelf dat hij ook deze keer mee zou gaan. Mijn aanwezigheid was geen beletsel, net zo min als het feit dat David en ik toevallig sinds één dag getrouwd waren. Ik herinner me niet dat we er een woord aan hebben vuil gemaakt. Wel heb ik op een gegeven moment zachtjes tegen mijn verse echtgenoot gezegd dat het iets geks had, om na je huwelijk op reis te gaan met je schoonvader erbij. Maar alleen al het uitspreken van die gedachte gaf mij een gevoel dat ik ontelbare malen heb gehad in de omgang met Reve: het gevoel belachelijk conventioneel te zijn.

Het was verder een leuke tocht. We gingen richting Zeeland, en ik zie ons nog in de Nieuwe Haven van Dordrecht liggen met de Marius, het polyester jachtje van de Reves. We wezen elkaar op het geboortehuis van Top Naeff. De literatuur was altijd vlakbij. Reve schepte vrolijk op over de halsbrekende tochten die David en hij vroeger hadden gemaakt, voordat de Deltawerken de Zeeuwse wateren definitief hadden getemd. Dat was met hun vorige bootje, dat zo klein was dat je er amper met z'n tweeën op kon slapen. Bij slecht weer had de schipper van een passerend vrachtschip op de Noord eens demonstratief op zijn voorhoofd gewezen: krankzinnig waren ze.

Het gevoel zelf te conventioneel te zijn heeft me in de omgang met Reve nooit helemaal verlaten. Twintig jaar lang ben ik daardoor een klein beetje verlegen tegenover hem gebleven. En dat terwijl hij de laatste was om iemand op zijn tekortkomingen te wijzen. Hij was – zoals velen bij zijn crematie hebben gememoreerd – de mildste man van de wereld.

Maar hij was ook de meest eenvoudige man van de wereld, in de zin van uit één stuk. Zonder verborgen bedoelingen, zonder argwaan, zonder een spoor van kwaadaardigheid. Gepaard aan een vlijmscherpe intelligentie heeft dat iets ontzagwekkends. Hij was een ijkpunt voor authenticiteit.

Die twee eigenschappen vormden op hun beurt een verrassende combinatie met een derde, waar volgens mij niemand verlegen of onzeker van kon worden, omdat je je er eenvoudig niet mee kon vergelijken. Het hoorde bij hem zoals een bochel of krullend haar bij iemand horen: het schrijverschap. Zijn artistieke verfijning (sophistication wil ik zeggen, maar dat woord zou hij zelf nooit hebben gebruikt) was ongelooflijk. Zijn literaire gaven gingen verder dan je zou denken. Zo heeft hij eens terloops, toen in deze krant een wedstrijdje was uitgeschreven, een fraaie metrische vertaling gemaakt van een liefdesgedicht van Théophile Gautier, `Villanelle Rythmique'. Ik geloof dat ik vergeten ben hem te zeggen hoe knap ik dat vond. Of was ik te verlegen?

Bij onze totaal verschillende achtergronden hadden Reve en ik gemeen dat we in onze jeugd nogal wat Duitse cultuur hadden meegekregen. De zijne was substantiëler. Heine en Schopenhauer waren zijn vrienden, en voor het plaatsen van een citaat kon je altijd bij hem terecht. Maar hij was ook dankbaar gehoor voor de melige grapjes uit mijn Duitse schooltijd, die ik tijdens het varen (of aan tafel) graag uit mijn geheugen opdiepte om hem aan het lachen te maken. Es sprach der Scheich zum Emir: erst zahl'mir und dann geh'mir... Het verhaal dat ik in mijn studententijd een poosje erg links was geweest en aan `scholing' in het marxisme-leninisme had gedaan vond hij, telkens als het ter sprake kwam, weer vermakelijk.

Een van de weinige momenten dat ik hem diep geroerd heb meegemaakt was, toen we aan tafel weer eens citeerden uit Heines `Belsatzar' (Die Mitternacht zog näher schon...). We kenden het geen van tweeën volledig uit ons hoofd. Dit keer liet ik het er niet bij, maar liep naar de boekenkast en las het gedicht voor. Pal na de slotregels Belsatzar ward aber in selbiger Nacht / Von seinen Knechten umgebracht hoorde ik naast mij een soort korte snik. Toen ik naar Reve keek was het alweer voorbij, maar dat geluid zal ik nooit vergeten.