Rechts zegeviert in oersaai El Salvador

Rechts won gisteren de verkiezingen in El Salvador. Maar het land dat zo lang toneel was van een bloedige burgeroorlog maalt niet meer om politiek.

,,De grote winnaar zal de niet-stemmer zijn'', voorspelde het Salvadoraanse dagblad Faro. Dat die winnaar zo groot zou zijn, had niemand verwacht: slechts een derde van de drie miljoen kiesgerechtigden bracht gisteren in El Salvador zijn stem uit voor een nieuwe president.

Een bizar gegeven in een land dat tot zeven jaar geleden wereldnieuws was door een zeer bloedige burgeroorlog. Meer dan 75.000 mensen stierven in de twaalfjarige oorlog tussen de linkse guerrillabeweging FMLN en het door de Amerikanen gesteunde leger. Dit op een bevolking van nauwelijks zes miljoen zielen, waarvan meer dan de helft jonger dan 15 jaar.

Gisteren stonden de oude vijanden weer tegenover elkaar. Aan de ene kant ARENA, de oude partij van de grootgrondbezitters. En van Roberto D'Aubuisson ('majoor snijbrander'), wiens doodseskaders tijdens de oorlog duizenden burgers ontvoerden, martelden en vermoordden. Eén van de beroemdste slachtoffers was aartsbisschop Romero, in 1980 tijdens de mis neergeschoten. De moord was de aanleiding voor oppositiepartijen en guerilla-groepen om zich te bundelen in het Front Farabundo Martí voor Nationale Bevrijding (FMLN).

Dit jaar is de ARENA-kandidaat evenwel een 39-jarige professor, Fransisco Flores, houder van Amerikaanse doctoraalstitels in de economie, psychologie, sociologie en filosofie. Met bijna 95 procent van de stemmen geteld, stond Flores vanochtend ruim bovenaan met 52 procent van de stemmen. Dit resultaat heeft Flores te danken aan een voor ARENA nogal onorthodoxe campagne. ,,Controle van de misdaadgolf, de strijd tegen de armoede'', daar ging het Flores om. De partijgenoot van terugtredend president Calderón presenteerde zich als een gematigd conservatief en zweeg hardnekkig over het rode gevaar, dat in eerder ARENA-campagnes steevast het vaderland, het christendom, de beschaving en het gezin bedreigde.

Flores' mildheid was des te opmerkelijker, omdat zijn opponent een ex-communist en een ex-commandant van het FMLN was. De 44-jarige Facundo Guardado kreeg gisteren slechts een schamele 29 procent van de stemmen. Zoals bijna alle Salvadoranen is Guardado van arme boerenafkomst. Zijn school kon hij nooit afmaken, omdat hij op het land moest helpen. Op zijn zeventiende ging Guardado bij het verzet, later was hij één van de oprichters van het FMLN. Tijdens deze campagne hield de oud-commandant ook al geen radicale toespraken over de noodzaak tot socialisme of klassenstrijd. Tot woede van de orthodoxen binnen de FMLN, die hem van verraad beschuldigen, trakteerde ook Guardado de kiezer op gematigde politieke grammatica, met armoede en de criminaliteit als belangrijkste thema's.

De oersaaie campagnes van rechts en links wijzen erop dat het goed gaat met de nationale verzoening in El Salvador. Maar volgens waarnemers is de vaagheid van Flores en Guardado ook de reden dat de kiezer thuisblijft. ,,De kiezer ziet geen verschil tussen de ene of de andere kandidaat'', luidt de verklaring van Rodolfo Cardenal, vice-rector van de Jezuïtische Centraal-Amerikaanse Universiteit. De bevolking zou teveel opgaan in zijn eigen overleving om zich nog op te winden over politiek. Zo lijken de interessante tijden zowaar voorbij voor El Salvador, eens het model van Latijns-Amerikaanse excessen.

Een andere, meer praktische verklaring voor de lage opkomst is overigens de puinhoop die de kiesraad van El Salvador er gisteren van maakte. In plaats van per adres, werden de kiezers per alfabet over de verschillende stemlokalen in hun regio verdeeld. Zo moesten mensen tientallen kilometers te voet afleggen om te gaan stemmen.

Fransisco Flores erft grote problemen van zijn voorganger. Ondanks een economische groei van rond de 3,5 procent per jaar, verdient een gemiddelde Salvadoraan nog altijd niet meer van 2 dollar per dag. Flores' ideeën over armoedebestrijding zijn rijkelijk vaag. Naast koffie is sinds de vrede van 1992 de assemblage van belastingvrije textielproducten voor de VS een belangrijke bron van inkomsten voor het land. De arbeiders in de nieuwe fabrieken verdienen zo weinig, dat ze niet uit armoedestatistieken komen. Wel is de werkloosheid erdoor gedaald: van 50 naar 40 procent.

Een tweede probleem is de misdaad. Crimineel geweld heeft in El Salvador het politiek geweld overvleugeld. Elke dag worden er 21 Salvadoranen vermoord, waarmee El Salvador relatief het hoogste moordcijfer van Latijns Amerika heeft. Gewapende bendes kelen de toeristenindustrie en schrikken buitenlandse inversteerders af.