Haider: baat bij geklungel

De overwinning van de extreem-rechtse Jörg Haider in Karinthië heeft gevolgen voor de landelijke politiek in Oostenrijk.

Het succes van de extreem-rechtse FPÖ in de zuid-Oostenrijkse deelstaat Karinthië is zo overtuigend dat het moeilijk zal worden partijleider Jörg Haider niet tot Landeshauptmann (gouverneur) te kiezen. Mochten de inmiddels hopeloos verdeelde sociaal-democraten en de verzwakte conservatieven Haider toch buiten de regering willen houden, zal hij blijven hameren op de ,,ondemocratische houding en het geklungel van de Alt-parteien, de oude partijen. Daarmee vergroot hij zijn kansen bij de kamerverkiezingen later dit jaar. Als de jonge rebel die tegen het corrupte bolwerk van sociaal-democraten en conservatieven vecht was Haider altijd zeer succesvol.

Haider verklaarde bovendien gisteren dat hij als gouverneur zijn hele ambtstermijn van vijf jaar in Karinthië zal blijven. Een signaal aan de Weense coalitie: als hem in Karinthië niets in de weg wordt gelegd, zal hij zijn pogingen om kanselier te worden voorlopig staken.

Haider (1950), na een jaar van conflicten en schandalen binnen de FPÖ overtuigend terug in de Oostenrijkse politiek, begon zijn politieke loopbaan in Karinthië en hij is er altijd populair gebleven. Tussen 1989 en 1991 was hij er gouverneur, maar hij moest voortijdig opstappen omdat hij Hitlers werkgelegenheidspolitiek prees.

Haider beschouwde het terugdringen van ,,de dreigende Slovenisering'' als een belangrijk doel. De Slovenen vormen een kleine en zeker niet militante minderheid maar het ,,Sloveense gevaar'' roept in Karinthië nog steeds angsten op. Slovenië heeft na beide wereldoorlogen territoriale eisen aan Oostenrijk gesteld en in Karinthië is men er trots op dat ,,de grens met bloed werd getrokken''. ,,De Karinthiërs koesteren hun geschiedbeeld net als de Serviërs, en Haider heeft deze emoties altijd meesterlijk bespeeld'', aldus Marjan Sturm, woordvoerder van de progressieve Slovenen. ,,Etnisering is zijn leus. De Slovenen mochten hun eigen culturele instellingen hebben, als ze maar onder elkaar bleven en voortdurend geteld en geregistreerd werden.'' In gebieden waar relatief veel Slovenen wonen heeft Haider fors gewonnen.

Ongetwijfeld dankt Haider een deel van zijn succes aan het falen van de sociaal-democraten. Zij hebben Karinthië meer dan vijftig jaar geregeerd maar hebben van vernieuwingen nooit iets willen weten, zelfs als dat ten koste ging van de democratische spelregels. ,,Het is geen wonder dat de bevolking gedemoraliseerd is als woningen en banen alleen via politieke partijen te krijgen zijn'', aldus commentator Peter Gstettner. ,,Haider is de enige die nooit eist dat je lid wordt van zijn partij vóór hij iets voor je doet. Hij helpt en zegt: `Ik ben dankbaar als je op mij stemt', meer niet.''

De vroegere sociaal-democratische Landeshauptmann Leopold Wagner beschouwde Haider altijd als zijn politieke ,,pleegzoon'', de man die continuïteit voor Karinthië betekende. Wagners opvolger als partijchef, Michael Ausserwinkler, heeft steeds geprobeerd deze politieke lijn te corrigeren. Zonder succes. Door Wagner werd hij openlijk bekritiseerd en door jonge ambitieuze rivalen voortdurend belaagd. Uiteindelijk werd hij ongeloofwaardig doordat hij het iedereen naar de zin wilde maken. De partijverhoudingen zijn intussen zo verziekt dat niemand zich als opvolger van Ausserwinkler opwerpt.

De omstandigheden bieden Haider de kans te laten zien hoe het allemaal beter kan en daardoor heeft hij, zelfs als hij daadwerkelijk in Karinthië zou blijven, een goede uitgangspositie voor de kamerverkiezingen. De Weense coalitie van sociaal-democraten en conservatieven staat nu onder zware druk, zozeer dat al over vervroegde verkiezingen wordt gespeculeerd.