De Groenen vernieuwen alles, behalve zichzelf

Ook na de verkiezingsnederlaag van Hessen, ruziën realisten en fundamentalisten binnen de Duitse Groenen voort.

De Duitse Groenen hebben een irrationele neiging tot zelfvernietiging. Hun ongekroonde koning Joschka Fischer is niet alleen het visitekaartje van de partij, ook van de regering. Bondskanselier Gerhard Schröder prijst zijn minister van Buitenlandse Zaken als enige publiekelijk, omdat hij zo'n ,,uitstekende job'' verricht. Toch hebben de Groenen hun sterspeler opnieuw tegen de muur laten lopen.

Tijdens het partijcongres afgelopen weekeinde in het Oost-Duitse Erfurt verwezen de 650 afgevaardigden ieder voorstel van Fischer om de partij te hervormen naar de prullenbak. De Groenen willen dat alles in hun vertrouwde milieupartij bij het oude blijft. ,,Wie de pretentie heeft de hele maatschappij te veranderen, maar bij zichzelf geen enkele noodzaak ziet te hervormen, heeft een probleem'', merkte Rezzo Schlauch, een van de twee fractievoorzitters, na afloop bitter op.

De vriendelijke, ronde Schlauch – als `Realo' (realist) een trouwe steunpilaar van Fischer – was zichtbaar teleurgesteld. Het water staat de partij tot de lippen. De verkiezingsnederlaag in Hessen, waarbij de Groenen van 11,2 terugvielen naar 7,2 procent, was desastreus. Uitgerekend in Fischers Heimat zijn de structurele en personele problemen bij de kleine regeringspartij pijnlijk blootgelegd. Al sinds 1997 lukt het de Groenen niet meer in de deelstaten nieuwe stemmen te winnen.

Vooral jongeren keren de partij de rug toe. Ze vinden de grijze vijftigers van de Groenen, met hun ideëen uit de jaren zeventig, ouderwets geworden. Fischer voorziet ernstige problemen als de partij haar hoofd in het zand blijft steken. ,,Misschien ontbreekt het aan enthousiasme en hartstocht'', zei hij voor het congres in een gesprek met Der Spiegel. ,,De Groenen zijn de motor van hervormingen. Als ze deze rol verliezen, als ze grauw en eentonig worden, hebben juist wij Groenen een écht probleem.''

In Erfurt waarschuwde Fischer voor verdere nederlagen. Vooral over Oost-Duitsland is hij bezorgd, waar deelstaatverkiezingen in Brandenburg, Thüringen, Saksen en Berlijn voor de deur staan. In Thüringen kunnen de Groenen volgens peilingen slechts op 3 procent rekenen, te weinig om de kiesdrempel te halen.

Daarom pleitte hij in Der Spiegel voor vernieuwing van de partij. De Groenen moeten zich eindelijk als een professionele partij organiseren met één voorzitter in plaats van een dubbel voorzitterschap en met een bestuur waarin vertegenwoordigers uit de deelstaten zitting hebben. Op deze manier hoopte Fischer af te komen van de onhoudbare status quo tussen `Realos' en `Fundis' (de linkervleugel).

Als Fischer had gedacht zó gemakkelijk van de basisdemocratie in de partij af te komen, had hij het mis. De ene na de andere vrouw uit de partijleiding gaf hem lik op stuk. ,,Het debat over de structuur van de partij is een verkeerde discussie, op het verkeerde moment, op de verkeerde plaats'', verklaarde Antje Radcke, een van de twee partijvoorzitters, venijnig. Toen ook nog de 70-jarige Wolfgang Ullmann, voormalig dominee en Europa-afgevaardigde, de zaal tot vervoering bracht met zijn strijdlustige oproep een ,,eind te maken aan het debat over de partijstructuur'', had Fischer het nakijken. Alleen voor het sturen van Duitse vredestroepen naar Kosovo kreeg hij rugdekking.

De strateeg bespeurde feilloos de tegenwind op het congres, liet zijn vernieuwingsvoorstellen varen en hield een slappe toespraak. Fischer probeerde niet eens meer zijn stuurloze partij op koers te brengen. De vroegere legeraanvoerder, is diplomaat geworden – totdat de volgende verkiezingen een nieuwe schok veroorzaken.