`Soms vernietigen zij ons'

,,Comedy komt voort uit verdriet', zegt iemand in de RTL5-documentaire over Engelse stand-up comedy Get Up, Stand Up. Dat verklaart misschien waarom de komieken in het programma zulke trieste figuren zijn.

Honderden mensen, voornamelijk mannen, proberen in Groot-Brittannië aan de bak te komen in de stand-up comedy, die in dat land de laatste jaren enorm populair is geworden. In Londen zijn er steeds meer comedy-clubs bijgekomen, stand-ups als Eddie Izzard en Paul Merton zijn tot sterren verheven en treden regelmatig op tv op, en de BBC heeft sinds een tijdje het programma The Stand Up Show, waarin onbekende komisch talent verschijnt.

Aan dat programma is te zien dat stand-up comedy tamelijk voorspelbaar is. De meeste komieken maken grappen over hun vriendin of vrouw, over seks, over de streek waar ze vandaan komen of de plek waar ze optreden. Hetzelfde gold voor de Engelse stand-up komieken die een paar jaar geleden in de Kleine Komedie in Amsterdam te zien waren: er was bijna niemand die het niet over drugs, trams en de Wallen had. Slechts zelden springt er iemand uit met een eigen stijl en verrassende grappen. Er zijn weinig die het verder schoppen dan regelmatig optreden in de kleinere Londense clubs.

De RTL5-documentaire volgt drie van zulke onbekende komieken, plus de Nederlander Raoul Heertje. De drie Engelsen steken niet boven de middelmaat uit. Eén van hen, Dwayne Dawson, is een zakenman die zich gevangen voelt in de carrièredwang van de maatschappij en daarom voor de lol stand-up wil gaan doen. Zijn levensfilosofie (die hij op zijn rug heeft getatoeëerd) luidt `Lach nu, huil later'.

Dawson volgt een workshop voor beginners. We zien vijf mensen ijverig denken over een goede grap naar aanleiding van een fictieve krantenkop over stakend metropersoneel. Iets met mind the gap, de waarschuwing voor reizigers in de Londense metro, suggereert een van hen. Mind the scabs (pas op de stakingsbrekers), zegt een ander. ,,Volgens mij is het een goede grap', stelt de cursusleider tevreden vast.

We zien de 51-jarige Steve Jameson tussen zijn vader en moeder op de bank zitten. ,,Ik wil niet opgroeien', zegt hij, en zijn moeder vertelt wat een lieve jongen hij is. Het publiek in de club waar hij optreedt kan niet om Steve lachen – omdat hij niet grappig is. ,,Pijnlijk', is zijn reactie, ,,vooral als je op tv bent.'

De rol van het publiek is berucht bij stand-up comedy: het scheldt de komieken uit als het ontevreden is. ,,Soms vernietigen zij ons, soms vernietigen wij hen', zegt iemand uit de zaal. In een BBC-documentaire over stand-up was vorig jaar goed te zien hoe hard dergelijke `hecklers' zijn: ze kunnen de komiek in vijf minuten van het podium jagen.

Het mooie van de BBC-documentaire was dat hij liet zien hoe moeilijk het voor jonge komieken is om optredens te krijgen, en dat het hard werken is om succesvol te worden. De RTL5-documentaire is warriger, laat veel gezellige beelden van Londen zien die niets met het onderwerp te maken hebben, en verliest zich in persoonlijke details over de gevolgde komieken.

Bovendien weet het niet de opwinding van stand-up over te brengen. Het is braaf en behoorlijk saai met nogal ruim aandacht voor het Engelse succes van Raoul Heertje - wat de aandacht afleidt van het eigenlijke onderwerp - en waarin de zakenman/komiek Dawson zich als acteur mag uitleven in spontaan bedoelde, maar duidelijk bedachte scènes. Het trieste is dat Dawson in die serieus bedoelde scènes grappiger is dan in zijn optreden, zoals aan het eind van het programma, wanneer de Brit melodramatisch verklaart er helemaal voor te gaan. Terwijl zonneklaar is: dat wordt nooit wat.

Get Up, Stand Up. Zondag, RTL5, 20.30-21.30u.

Stand-up

In het artikel Soms vernietigen zij ons (in de krant van zaterdag 6 maart, pagina 29) stond dat de eerste experimenten met stand-up-komieken enkele jaren geleden in de Amsterdamse Kleine Komedie plaatsvonden. Het gebeurde echter begin jaren negentig in een café van Jan Lenferink en ook in het Nieuwe de la Mar-theater.