Het is te hopen dat de groei niet te snel terugkeert

Met de Azië-crisis is het ergste wel voorbij. Maar betekent dat ook dat het herstel nu kan beginnen? Dat hangt af van de herstructurering de banken- sector, en daar zijn weer slagvaardige overheden voor nodig, zeggen de ana- listen. Aziatische beleggers bekijken het iets anders en wachten met spanning de voorspellingen van de feng shui masters af.

Wie vaart op de profetie van Choi Park-lai wacht nog even met beleggen op de Aziatische effectenbeurzen. Volgens de 77-jarige feng shui master uit Hongkong, die zijn voorspellingen baseert op een eeuwenoude confucianistische leer, is er de komende maanden een chronisch gebrek aan metaal en water, twee van de natuur-elementen die samen met vuur, hout en aarde in balans moeten zijn om voorspoed en geluk te verzekeren. ,,Metaal en water zijn beide gerelateerd aan geld en financiële status. Als we geen water en metaal hebben, dan staan ons nog zware tijden te wachten'', zei hij onlangs.

Je kunt er om gniffelen, maar in grote delen van Azië worden dit soort glazenbol-theorieën gespeld, vooral door de notoir bijgelovige Chinezen. En in deze economisch zware en onzekere tijden groeit de hang naar adviezen van helderzienden alleen maar verder.

Zo is het meest gewilde item voor beleggers en investeerders in de Aziatische markten dezer dagen een `special' van Credit Lyonnais Securities Asia: het CLSA Feng Shui Report. Het rapport verschijnt jaarlijks vlak voor het begin van een nieuw jaar volgens de Chinese kalender en voorspelt de marktontwikkelingen op basis van aanbevelingen van een panel van feng shui masters. In een paar jaar is het boekwerk in beleggerskringen uitgegroeid tot een hot item. De voornaamste reden daarvoor ligt in de kracht van de voorspellingen: bijna zonder uitzondering kwamen ze tot nu toe uit.

Wat zijn, zo wil elke belegger nu daarom weten, de verwachtingen voor het 16 februari begonnen Jaar van het Konijn? Na het desastreuze Jaar van de Tijger, dat Azië nog dieper in crisis dompelde, is er alom hoop op betere tijden. Maar CLSA's feng shui masters roepen eerst nog even op tot geduld en kalmte. De aardse elementen zijn immers nog steeds uit balans, schrijven ze. ,,Terwijl de samenvloeiing van vuur en hout in het eerste deel van dit jaar zorgt voor het opdrogen van de liquiditeit, zal het verschijnen van goud (metaal) en water na het Mid-Lente-Festival uiteindelijk vers kapitaal brengen en daarmee keert het enthousiasme terug op de aandelenbeurs'', meldt het CLSA rapport.

Het rapport blijft natuurlijk een grapje, verzekerde Angelique Marcil, een regionale marketing manager van de bank vorige maand in het weekblad Asiaweek. ,,Maar tot ontzetting van onze eigen analisten is het heel populair bij onze cliënten'', voegde ze er aan toe. Opmerkelijk genoeg, overigens, komen de verwachtingen van diezelfde analisten op veel terreinen overeen met die van de feng shui masters. En de CLSA-analisten zijn niet de enigen. Een rondgang langs economen, bankiers en analisten in de regio leert dat er nog geen plaats is voor al te veel optimisme in Azië, ruim twintig maanden na het uitbreken van de economische crisis.

Het slechte nieuws is dat er eigenlijk de afgelopen maanden niet zoveel veranderd is in de crisiseconomieën van Azië. Het grote probleem ligt nog steeds bij de banken. Die zitten opgescheept met grote hoeveelheden Non Performing Loans (NPL's ofwel slecht inbare leningen) en hebben nieuw kapitaal nodig. Dat kapitaal moet komen van de overheid of via overnames door buitenlandse banken, maar het verse geld kan pas binnenvloeien na een grondige herstructurering van de banksector, en met name van de schulden bij de banken.

,,Er liggen verspreid over de regio nog talloze financiële wrakstukken. Je ziet overal slechte leningen die moeten worden afgeschreven. De enige truc die nu werkt is: sluit compromissen en handel snel'', schreef Harvard-econoom Jeffrey Sachs vorige maand in de Far Eastern Economic Review. ,,Banken hebben nog steeds een hevig kapitaalprobleem. Pas als ze de beschikking krijgen over vers kapitaal, kunnen ze weer gaan lenen aan het bedrijfsleven en kan de economie echt weer gaan groeien'', zegt Chan Chia Lin, hoofd economisch onderzoek bij ABN Amro Asia in Singapore.

Een credit crunch noemen bankiers dat in hun universele banktaal. Omdat economische groei vooral zou moeten voortkomen uit het bedrijfsleven, maar de bedrijven maar geen kredieten loskrijgen bij de banken, blijft echt herstel voor de meeste Aziatische economieën voorlopig dus uit. Ook de magische kracht die aanvankelijk werd toegekend aan de export als redmiddel voor Azië, blijft vooralsnog onzichtbaar. De in waarde gedaalde valuta gaven Aziatische landen een voordeel boven concurrenten uit andere delen van de wereld omdat zij hun spullen goedkoper konden aanbieden. Maar ook veel bedrijven die willen exporteren zitten te wachten op kredieten. Bovendien wordt een van de belangrijkste exportmarkten gevormd door de onderlinge handel tussen Aziatische landen. En die zogeheten intra-Aziatische handel lijdt ook ernstig onder de economische neergang.

Het is dus nog niet voorbij, de crisis in Azië. De enige conclusie die je mag trekken is dat `het ergste' voorbij is. Het woord dat economen het liefst in de mond nemen als het gaat over de Aziatische crisis is dat veel economieën aan het outbottommen zijn. De bodem is bereikt, koersen van munten en aandelen stijgen en er kan weer voorzichtig aan herstel worden gedacht. Maar de sleutelvraag is nu: gaat het inderdaad herstel worden of stagneren de economieën zolang de herstructurering van de banksector op zich laat wachten?

Volgens analisten hangt veel af van de slagkracht van de overheid. En die laat in een aantal landen vooralsnog te wensen over. Vooral op het gebied van nieuwe wetgeving over faillissementen en schuldenbetaling is de situatie langzamerhand zorgwekkend te noemen. Indonesië blijft op dat vlak het meest schrijnende voorbeeld in de regio. Het afgelopen jaar werd daar bijvoorbeeld geen enkele faillissementszaak gehoord wegens technische mankementen in de bestaande wet.

Intussen wordt er door buitenlandse advocaten – onder wie ook veel Nederlanders – al maanden hard gewerkt aan nieuwe faillissementswetgeving. Op zich gaat dat de goede kant op, maar de buitenlandse advocaten en adviseurs van de Indonesische regering hebben tot hun eigen verbazing en groeiende irritatie nog steeds helemaal niets betaald gekregen voor hun diensten.

Ook Thailand treuzelt met noodzakelijke aanpassingen van zijn wetgeving. Al maanden wordt gewacht op de goedkeuring en implementatie van de herziene faillissementswetgeving en van een nieuwe executiewet die de verkoop van onderpand bij schuld regelt.

,,Er spelen te veel belangen mee. De politici willen eerst zichzelf en hun vriendjes in veiligheid brengen voordat ze door een nieuwe wet gedwongen worden hun eigen verliezen te nemen'', zegt een Westerse diplomaat in Bangkok.

Aanvankelijk kreeg Thailand veel lof toegeworpen als ,,meest briljante leerling'' van het Internationaal Monetair Fonds dat in augustus 1997 een financieel reddingspakket samenstelde voor het land. Maar de vertraging in het herstructureringsproces van de bankwereld en het bedrijfsleven die de afgelopen maanden ontstond door het ophouden van de nieuwe wetgeving, zorgt voor toenemende zorg en kritiek van buiten.

Als gevraagd wordt welk land wel succesvol bezig is met herstructurering dan wijzen economen en analisten vrijwel zonder uitzondering naar Zuid-Korea. Dat land is onder de nieuwe president Kim Dae Jung op dit moment het succesverhaal van Azië en biedt investeerders de meeste hoop op echt herstel, al blijven er twijfels over de wil tot reorganiseren bij de Koreaanse cheabols, de enorme Koreaanse staatsbedrijven.

Opmerkelijk genoeg ontvangt ook de Filippijnen positieve rapportcijfers. ,,De banksector daar is sterker dan in veel andere landen in de regio. Daarom is niet massaal nieuw kapitaal nodig nu'', zegt Chan Chia Lin. De factor die vorig jaar veel negatieve invloed op de economie had, was het klimaat. Door de droogte ging het slecht met de landbouw en die sector is verantwoordelijk voor vijf procent van de economie.

Singapore, ingeklemd tussen de onrustige buurlanden Maleisië en Indonesië en sinds eind vorig jaar worstelend met een recessie, hoopt dat de vraag naar elektronicaproducten binnenkort dit jaar weer zal toenemen. De verwachting is dat de Amerikaanse markt en de zoektocht naar oplossingen voor het millenniumprobleem daarvoor zullen zorgen. Het zou Singapore, dat voor een groot deel van zijn export afhankelijk is van zijn elektronica-industrie, sneller uit het dal trekken, verwachten analisten.

Ook Maleisië zou kunnen profiteren van stijgende vraag naar elektronica aangezien het tot 's werelds grootste producenten van computerchips behoort. Maar de vorig jaar afgekondigde kapitaalcontroles, gericht op bescherming van de eigen munt, en de aanhoudende politieke onzekerheid hebben veel investeerders terughoudend gemaakt om iets te ondernemen in Maleisië.

Zo blijkt elk land in Azië zijn eigen hobbels tegen te komen op weg naar herstel. Voor alle slachtoffers van Azië's crisis geldt dat de landen nog een hele reeks structurele problemen moeten oplossen voordat ze weer kunnen denken aan economische groei. ,,En het is te hopen dat die groei niet te snel terugkeert, want dat zal de druk om te reorganiseren verminderen. Daar ligt ook nog een gevaar'', zegt een bankier van Morgan Stanley.

Andere risico's die Azië's herstel kunnen beïnvloeden, liggen de komende maanden in Japan en de Verenigde Staten, beide belangrijke exportmarkten van de Aziatische landen. De economie van Japan blijft voortsukkelen en lijkt nog lang niet sterk genoeg om de motor te zijn voor economisch herstel in de regio. Toch wijzen sommige analisten er op dat de invloed van Japan op de rest van Azië niet overdreven moet worden. Zo vormde het land al voor de crisis in grootte de vierde exportmarkt voor de rest van de Aziatische landen, na de intra-Aziatische markt, de Verenigde Staten en Europa.

,,Een van de grootste risico's voor Azië ligt niet in Japan maar in de VS'', is de overtuiging van ABN Amro's Chan. ,,Als op één na grootste exportmarkt is het een belangrijke motor voor herstel. Maar de kans is groot dat juist als Azië uit de crisis komt, de economie van Amerika zal inzakken en de vraag naar producten uit Azië zal afnemen.''

Of het zo zal lopen, blijft de vraag. Tot nu toe heeft de Amerikaanse economie zich tot verrassing van vele analisten beter gehouden dan verwacht. De crux in Azië's herstel is de wil bij de autoriteiten om te reorganiseren. Pas als dat goed en grondig gebeurt, stroomt er nieuw, broodnodig kapitaal binnen en winnen de markten het vertrouwen van internationale beleggers terug.

De feng shui masters van het CLSA-rapport verwachten pas in de tweede helft van het jaar een upswing op de Aziatische markten. Maar liever nog raden ze hun cliënten aan te wachten tot het Jaar van het Konijn helemaal voorbij is, want begin 2000 breekt het Jaar van de Draak aan. En als er in de Chinese dierenriem één dier is dat staat voor voerspoed, bloei, welvaart en kracht, dan is het wel de draak. Het enige fictieve dier uit de twaalf beesten tellende dierenriem moet Azië de kracht en het vertrouwen geven om de verloren posities terug te winnen.