Het inflatiespook is weer terug in Brazilië

President Cardoso zou het niet laten gebeuren dat het beest van de geldontwaarding opnieuw in de portemonnee van de Brazilianen zou kruipen. Tot twee maanden geleden. Zijn imago is nog verder gedevalueerd dan de Real.

Teresa heeft een computer in haar hoofd. Melk, olie, rijst. Van alles weet ze tot op de centavo nauwkeurig hoeveel het kost. Sinds een paar weken is de computer van Teresa op hol. De rijst steeg met 4 procent, olie met 18, en de koffie met bijna 30 procent. ,,Het is gedaan met ons'', zegt Teresa die in een oude sloppenwijk van Rio woont.

Het spook van de inflatie is weer terug in Brazilië. In de hoofden van de mensen leeft het trauma van de hyperinflatie van de jaren tachtig en begin negentig weer in alle heftigheid op. Er waren toen tijden dat de geldontwaarding 2000 procent bedroeg. Je wist niet of wat je `s ochtends verdiende `s avonds niet alweer verdampt was.

Zo leefden de mensen van de hand in de tand, totdat de huidige president Cardoso in 1994 als minister van economische zaken het `Plan Real' lanceerde. De nieuwe Braziliaanse munt, de Real, werd één op één vastgekoppeld aan de dollar. Piepend kwam de inflatie tot stilstand. En vooral voor de armen betekende dat een nieuw leven. Opeens ontstond zoiets als een `toekomst'. Doordat het geld dat mensen `s ochtends in de hand handen `s avonds net zoveel waard was, konden er voor het eerst plannen worden gemaakt. Elke dag te eten, en sparen voor een televisie misschien.

Met graagte leek de bevolking gebukt te gaan onder de bijkomstige hoge prijzen, en nog hogere rentes die het gevolg waren van de nieuwe monetaire politiek van Cardoso. Ook toen in oktober de Azië- en de Ruslandcrises hun schaduwen allang vooruit geworpen hadden op de stagnerende Braziliaanse economie, werd president Cardoso met een overweldigdend meerderheid opnieuw tot president verkozen. Hij zou vasthouden aan de stabiele munt beloofde hij. De kampioen van de inflatiebestrijding zou het niet laten gebeuren dat het beest van de geldontwaarding opnieuw in de portemonnee zou kruipen.

Inmiddels is het imago van president Cardoso nog verder gedevalueerd dan de Braziliaanse munt. Op 13 januari dit jaar werd het Plan Real ten grave gedragen. Door aanhoudende speculatieve aanvallen op de overgewaardeerde Braziliaanse munt werd de regering gedwongen de wisselkoers vrij te geven. De Real kelderde in een paar dagen met dertig procent ten opzichte van de dollar. Volgens experts de reële waarde van de overgewaardeerde Real. Maar nu blijkt dat de Real steeds dieper wegzakt. De koers ten opzichte van de dollar schommelt rond de 2,20. Dit betekent remmen los voor de inflatie, en een enorme druk op zowel de overheids- als de nationale dollarschuld.

Toch wordt het loslaten van de koppeling niet door iedereen betreurd. Zowel de linkse oppositie als de Braziliaanse ondernemers pleitten al maanden voor een zwevende koers. De dure Real was een rem op de export, en de belangrijkste reden van economische stagnatie. Nu komt de export plots weer tot bloei. Zo becijferde de landbouwexpert van de Banco do Brasil dat de boeren dit jaar tussen de 7 tot 10 miljard Real aan producten extra zullen exporteren.

Rooskleuriger wordt het totaalbeeld er echter niet op. En dat komt vooral door krankzinnig hoge rente die de Centrale Bank aanhoudt om buitenlandse investeerders te blijven verleiden. Donderdag verhoogde de Bank de rente weer van 39 tot 45 procent. ,,Zelfs de meest florerende bedrijven gaan daar kapot aan'', zegt een manager van de Braziliaanse hamburgerketen Bob's bijvoorbeeld. Per maand verdwijnt meer dan de helft van zijn omzet aan renteaflossingen. Nieuwe investeringen zijn er niet bij. ,,Het is bidden en alleen bidden dat je niet verzuipt.''

Niet voor niets is de hoge rentestand hét onderwerp van discussie. De oppositie stelt dat de hoge rente alleen maar kortlopend speculatief kapitaal aantrekt waar de Braziliaanse economie niets aan heeft. Wel betalen de mensen zich blauw aan onproductieve renteaflossingen, en loopt het overheidstekort waarvoor zo hard wordt bezuinigd elke de dag verder uit de hand. ,,De baten wegen niet op tegen de kosten'', zeggen de linkse economen. Helemaal ongelijk hebben ze niet. Het bezuinigingspakket dat de regering in november met IMF had afgesproken moet nu alweer worden uitgebreid. In een paar maanden tijd is het overheidstekort opgelopen tot 7 procent van het nationaal product. Opnieuw wordt er in de toch al zieltogende sociale sector gesneden. Invaliden, straatkinderen, de droogteslachtoffers in het Noorden. Hun hulp verdwijnt. Zoals ook het fundament voor elke toekomstige ontwikkeling —de school— het weer moet bezuren. Veertig tot vijftig kinderen per klas, en leraren met lonen tussen de 200 en 400 gulden per maand.

Maar president Cardoso wil voorlopig niets weten van wat hij `economisch experimemtalisme' noemt. ,,Ik hou het op de orthodoxe lijn zoals die heerst bij het IMF'', herhaalde hij gisteren. Hoge rente, extra bezuiningen, en meer privatisering. Dat zal de basis zijn van het nieuwe akkoord dat volgende week met het IMF moet rondkomen over het vrijgeven van het tweede deel van het hulppakket van totaal 44,5 miljard dollar dat na de Rusland-crisis aan Brazilië is beloofd.

,,IMF out, IMF out'' schreeuwde de liberale senaatsvoorzitter Antônio Carlos Magalhaes vorige week opeens door het parlement. En hij was nog wel de trouwste bondgenoot van Cardoso. Magalhaes is nu boos op de inmenging van het Fonds met de nationale politiek, en wil een fikse rentedaling. ,,Buitenlandse speculanten vullen hun zakken met het bloed van de Brazilianen'', stelt Magelhaes en hij dreigt met een veto van de senaat tegen het nieuwe akkoord met het IMF. Cardoso brengt daar tegenin dat alleen een hoge rente de inflatiespiraal kan tegenhouden. Hoe dan ook. De hoofdcomputers van Teresa zullen nog verder op tilt gaan. Alleen al voor de komende maand is een inflatiepercentage van 8 procent aangekondigd.