Foto van botje bepaalt asiel

Alleenstaande minderjarige asielzoekers zonder papieren moeten hun leeftijd bij twijfel bewijzen. Met röntgenfoto`s.

Hij is zestien, zegt hij, hij komt uit Sierra Leone en hij durft zijn naam niet te noemen. Zijn verhaal: op een dag wordt zijn vader voor zijn ogen doodgeschoten. Zelf moet hij de gevangenis in, waar hij wordt gemarteld. Een paar maanden later, in juli 1997, wordt hij door een vriend van zijn vader bevrijd en op het vliegtuig naar Nederland gezet. Nu heeft hij last van nachtmerries en ,,problemen in zijn hoofd''.

Als alleenstaande minderjarige asielzoeker (AMA) zou de jongen direct een verblijfsvergunning moeten krijgen. Maar de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) betwijfelt of hij minderjarig is. En hij heeft geen papieren om dat te bewijzen. Door röntgenfoto's van zijn sleutelbeenderen en polsbeentjes te laten maken, wil de IND uitsluitsel over zijn leeftijd krijgen.

Vorige week vrijdag begon de dienst met een medisch leeftijdsonderzoek bij de twijfelgevallen die zeggen minderjarig te zijn, maar dat niet kunnen bewijzen. Het onderzoek moet tegengaan dat meerderjarige asielzoekers zich jonger voordoen dan ze zijn om gebruik te kunnen maken van de soepele regels die gelden voor AMA`s. Het geschiedt op vrijwillige basis, maar wie er niet aan meewerkt wordt als meerderjarig behandeld.

In totaal worden dit jaar ongeveer 720 asielzoekers opgeroepen voor het onderzoek. Dat is ongeveer dertien procent van alle asielzoekers die zich als minderjarig aanmeldt.

In het Diagnostisch Centrum in Eindhoven worden van elk van hen vier röntgenfoto's gemaakt: drie van hun sleutelbeenderen en een van hun polsgewricht. De groeifase waarin deze botten zich bevinden geeft informatie over iemands leeftijd, vertelt antropoloog H. van der Pas, die de procedure voor de IND ontwikkelde. Alles draait om een stukje weefsel dat bot wordt, en geleidelijk aan het sleutelbeen vastgroeit. Als de aanhechting volledig is, staat vast dat de betreffende persoon minstens twintig moet zijn, aldus Van der Pas.

In 1996 gebruikte de IND al röntgenfoto's van het polsgewricht en het gebit van asielzoekers om hun leeftijd te bepalen. Daar stopte de dienst mee nadat het gebruik van die methode in rechtszaken werd afgekeurd. Volgens de stichting Vluchtelingenwerk omdat de methode niet nauwkeurig genoeg was, maar volgens de IND omdat de dienst geen goede verdediging kon voeren. ,,De wetenschapper die voor ons bij dat leeftijdsonderzoek betrokken was, had zich teruggetrokken en op dit vakgebied is de spoeling dun'', aldus P. Niessen van de IND.

Vluchtelingenwerk maakt zich zorgen omdat de omstreden polsfoto's nu weer deel uitmaken van het onderzoek. Maar volgens antropoloog Van der Pas kunnen die juist bewijzen dat iemand minderjarig is. Als het genoemde stukje bot is vastgegroeid aan het sleutelbeen, is de kans ruim 98 procent dat iemand meerderjarig is, zegt hij. Maar zijn intussen de polsbeentjes van dezelfde persoon nog niet volgroeid, dan moet hij wel behoren tot de krappe twee procent die toch jonger is dan achttien.

De asielzoeker vraagt of de straling gevaarlijk is, of röntgenfoto's pijn doen. De foto's worden door twee radiologen apart bekeken, waarna Van der Pas een rapport opstelt. De uitslag volgt in een paar weken. De jongen krijgt daarover bericht van zijn advocaat, die tegen de beslissing in beroep kan gaan. Als de foto's gemaakt zijn hangt hij in een stoel. Viel het mee? Ach ja. Hij denkt al niet meer aan foto's, zegt hij. Weer last van de problemen in zijn hoofd.