Financiële planning van alle tijden

Persoonlijke financiële planning is het zorgen voor voldoende besteedbare middelen in alle fasen van het leven en het verzekeren van risico's die niet uit het aanwezige inkomen of vermogen bestreden kunnen worden. Een verschijnsel van alle tijden.

Onze ouders en grootouders hielden zich met financiële planning bezig, als er op het gebied van geld voor hen tenminste iets te kiezen viel. Het grote verschil met vorige generaties is de toegenomen algemene welvaart en de kleinere gezinnen. Bovendien hebben nu in veel gevallen beide partners een inkomen uit arbeid. Veel meer mensen erven van hun ouders. Het aantal miljonairs in Nederland is gestegen van ongeveer 700 in 1946 naar 185.000 nu. Vooral in de laatste tien jaar is de rijkdom sterk toegenomen. Dit komt onder meer door de stijging van de huizenprijzen, de voortdurend hogere aandelenkoersen op de beurs en omdat steeds meer mensen naast hun AOW een goede pensioenregeling hebben.

In het verleden was financiële planning vooral planning van de uitgaven. Uit vaders loonzakje moesten vele monden gevoed worden. Als de kostwinner geen werk meer had of overleed was er vaak armoede. De sociale voorzieningen en de invoering van het minimumloon hebben grote invloed gehad op de algemene welvaart.

Nu meer mensen kunnen kiezen hoe zij hun extra middelen kunnen besteden, staan ook de aanbieders van financiële producten klaar om hun verdiensten uit te breiden. Het lijkt in vele gevallen de vraag wiens financiële planning aan de orde is. Financiële aanbieders maken veel reclame om hun producten aan de man te brengen. Daarnaast zijn grote callcentra in de weer mensen bij voorkeur tijdens de avondmaaltijd te strikken voor hun producten. Als er door middel van die producten bespaard kan worden op de inkomstenbelasting worden veel mensen gemakkelijk over de streep getrokken zonder zich af te vragen of het bewuste product in hun eigen situatie past.

De sociale voorzieningen zijn in de afgelopen decennia steeds verder uitgebreid. De laatste tijd echter worden deze voortdurend ingekrompen. De aanbieders zijn er onmiddellijk enthousiast op ingesprongen om de gaten op te vullen met particuliere verzekeringen. Het hangt van de persoonlijke omstandigheden af of het wenselijk en nodig is voorzieningen te treffen. Daarnaast vinden velen het moeilijk alle veranderingen op het gebied van fiscale wetgeving, sociale voorzieningen, pensioenen, hypotheken en beleggingen bij te houden. Dit lijkt een gouden toekomst voor financiële adviseurs. De term financiële planning wordt dan ook te pas en te onpas gebruikt. In enkele jaren is een complete industrie op gang gekomen. De jaarlijkse beurs Geldzaken in Utrecht trekt sinds de start in 1995 elk jaar meer bezoekers. Opleidingen voor financiële planners schieten als paddestoelen uit de grond. Tijdschriften en kranten houden zich met het fenomeen bezig.

Banken, verzekeraars en assurantietussenpersonen bieden hun diensten aan. Iedereen lijkt zich zorgen te maken over uw geld. Verreweg de meeste aanbieders hebben er belang bij dat men hun producten afneemt en zijn dus niet onbevooroordeeld en onafhankelijk. Dit hoeft geen probleem te zijn als men zelf weet wat men wil, maar dat is nu juist vaak niet zo duidelijk.

Enige Hollandse nuchterheid kan beslist geen kwaad. Consumentenorganisaties laten regelmatig een waarschuwend woord horen. In krantenartikelen wordt gewezen op de valkuilen van financiële producten, die veelal aan de man gebracht worden met een aantrekkelijk lijkend fiscaal sausje. Het fiscale douceurtje blijkt in de praktijk vaak een langdurig, strak knellend fiscaal korset. De snel groeiende groep financiële adviseurs baart inmiddels ook een gedeelte van de beroepsgroep zelf zorgen. In 1996 is de Federatie Financiële Planners opgericht met het oogmerk van kwaliteitsbewaking en deskundigheidsbevordering. Ook deze Federatie heeft in de korte duur van haar bestaan een snelle groei achter de rug. Een belangrijk deel van de adviseurs die aangesloten zijn bij de Federatie zijn werkzaam bij de aanbieders van financiële producten en heeft belang bij de verkoop van die producten en is niet onafhankelijk. Ook al is de bewaking vanuit de beroepsgroep een stap vooruit en zijn veel producten op zichzelf niet slecht, toch wordt hiermee niet voorkomen dat de cliënt zich stort in zaken die niet echt nodig zijn. Men kan bijvoorbeeld sparen voor de studie van de kinderen of voor de eigen oude dag door middel van verzekeringen, maar men kan ook reserveren door middel van sparen en beleggen. Verzekeraars zijn geen filantropische instellingen en zullen dus meeprofiteren van de besparingen, hetgeen velen aantrekkelijker schijnen te vinden dan het meebetalen aan 's lands belastingen. Het is goed te bedenken dat de fiscus toch eens haar deel zal opeisen of strenge eisen stelt aan de looptijd en de kring van uitkeringsgerechtigden van de verzekering. Fiscale constructies gaan veelal aan hun eigen succes ten onder. Hoe meer deelnemers, hoe sneller de wetgeving wordt aangepast. De constructies worden soms zo ingewikkeld gemaakt dat bijna niemand nog echt begrijpt hoe deze in elkaar zitten. Dit lijkt een belangrijk punt van aandacht. Wie wil iets bezitten waarvan hij niet precies weet wat het inhoudt? Niemand koopt een auto die hij niet kan bedienen. Bij financiële producten lijkt dat anders te liggen, mits het idee bestaat dat de fiscus meebetaalt.

Regelmatig verschijnen artikelen in de krant over mensen die genoodzaakt zijn kapitaalverzekeringen af te kopen, omdat bepaalde omstandigheden niet voorzien zijn. De teleurstelling over de opgebouwde waarde is daarbij vaak groot, omdat blijkt dat de kosten in het begin gemaakt zijn en de beleggingen beperktt zijn. Verder beleggen verzekeraars op dezelfde beurs als de verzekeringsnemer. Zelf beleggen brengt minder kosten en meer vrijheid met zich mee, zonder allerlei fiscale beperkingen. Ook mensen die een bescheiden vermogen hebben kunnen een goede spreiding bereiken door aan degelijke beleggingsfondsen deel te nemen en daarnaast gewoon te sparen. Beleggen en sparen door middel van verzekeringen kan zin hebben voor mensen die de dwang van de premiebetaling nodig hebben, omdat zij anders niet aan reserveren toekomen.

Tweemaal per jaar komt het lijfrentecircus op gang, hoewel dit waarschijnlijk de langste tijd gehad heeft wegens nieuwe plannen betreffende fiscale aftrekbaarheid. Alleen diegenen die een aantoonbaar pensioentekort hebben, kunnen de premie dan nog aftrekken. Lijfrentepremie storten alleen wegens de belastingaftrek behoort dan tot het verleden. Het komt overigens regelmatig voor dat over de uitkeringen méér belasting betaald moet worden dan er aan aftrek genoten is. Mensen met veel verschillende lijfrentes bij diverse maatschappijen en daarnaast een goed pensioen via de werkgever komen op den duur niet meer voor, in veel gevallen een vooruitgang.

De aanbieders van financiële producten zijn inventief. Behalve de lijfrentepolissen en kapitaalverzekeringen, waarbij de beleggingen soms zelfs in exotische zaken als teakhout gestoken worden, zit de brievenbus regelmatig vol met de meest uiteenlopende aanbiedingen; deze hebben beoogde belastingbesparing en vaak een verplichte langdurige looptijd gemeen. Het gaat bijvoorbeeld om aandelenbelegging met geleend geld, aandelenlease, clickfondsen, uiteenlopende soorten beleggingsfondsen en participatie in zeeschepen. De inschrijfperiode is over het algemeen beperkt. Spontane deelname aan ongevraagde aanbiedingen heeft niets te maken met financiële planning.

De beurs Geldzaken wordt dit jaar gehouden op 18,19 en 20 maart in de Jaarbeurs te Utrecht. Informatie: tel: (020) 515 92 82, Internet: www.geldzaken.net