De waskaste

Zoals in veel steden in de Derde Wereld zijn in Bombay bepaalde beroepen of handelswaar geconcentreerd op één plek. IJzerwerkplaatsen, meubelmakers, scooter-reparateurs, typisten, kofferverkopers: iedere inwoner van Bombay weet waar ze op een kluitje zitten. Het spectaculairst is de plaats waar elke dag een groot deel van de was van Bombay wordt gedaan: de Dhobi Ghats. Ingeklemd tussen een viaduct, een spoorlijn en een woonwijk doen hier dagelijks meer dan vijfduizend mannen de was.

Vanaf het viaduct bij station Mahalaxmi is het een fascinerend gezicht: de honderden waterbassins met daarin evenzoveel wasmannen die blootsvoets in het water staan en met kracht stukken wasgoed op een steen neer laten komen. Het gehele wasproces gebeurt hier nog met de hand.: het wassen, centrifugeren, ophangen en strijken. Rondom de Dhobi Ghats hangt overal de was te drogen: langs de kant van de weg, aan de hekken van een viaduct, of op een stuk plastic op de grond. Meer dan eens moet een bewoner zijn drogende onderbroeken op straat zijn tegengekomen.

De 41-jarige Sanjay staat aan het hoofd van een van de ongeveer duizend wasserijen van de Dhobi Ghats. Zijn familie behoort tot de dhobi's: de waskaste. Met drie broers en een zwager doet hij de was van ongeveer 25 families in Bombay. Aan het eind van de dag maken Sanjay en zijn familieleden een ronde langs hun klanten: ze ruilen de schone was in voor vuile was en gaan terug naar de Dhobi Ghats. Daar wordt elk kledingstuk gecontroleerd op codering. Nieuwe kleren worden gemarkeerd met een zwarte, watervaste stift. Vroeger gebeurde dat met gekleurde draadjes: iedere wasman had zijn eigen kleurencode, net als de klant van de wasman. Zo kon van elk kledingstuk moeiteloos worden vastgesteld wie de eigenaar was. De codering met de stift is volgens Sanjay handiger: het gaat sneller en in het oude systeem raakten heel soms de draadjes wel eens kwijt. Als elk kledingstuk is gecodeerd, worden de vuilste plekken ingezeept en ligt de was een nacht te week in het bassin.

De volgende ochtend begint het echte `spierballen' wassen: van elk kledingstuk wordt het vuil er op de steen uitgeranseld. Schoon wordt het, maar of dat nu komt doordat het vuil is verdwenen of het weefsel waarop de vlek zat...

Sanjay is somber over de toekomst van zijn vak. Allereerst krijgen de wassers in de Dhobi Ghats door het tekort aan water in de stad maar mondjesmaat water. Vaak is het waswater bruin, waardoor de witte was niet meer sprankelend schoon wordt. Hierover heeft een aantal klanten al geklaagd, vertelt Sanjay. Maar de grootste bedreiging vormt de wasmachine. Nu steeds meer Indiërs uit de middenklasse zo'n apparaat aanschaffen, lijken er moeilijke tijden aan te breken voor de dhobi's, de waskaste.