de luchtverkeersleider

De luchtverkeersleiding op Schiphol speelde in de eerste weken van de Bijlmerenquête een prominente rol. Het `onder de pet houden van cruciale informatie' over de lading van de gecrashte El Al-Boeing leidde tot hevige politieke en maatschappelijke emoties. Verantwoordelijke baan, dat luchtverkeersleiderschap. Maar wat verdient zo iemand nu eigenlijk?

In totaal zijn er 190 luchtverkeersleiders in Nederland. Daarnaast lopen er nog ruim 700 man ondersteunend personeel rond, zoals assistenten, en mensen van de technische dienst.

Het vak van luchtverkeersleider is maar aan één opleiding in Nederland te leren. De school is ondergebracht op de luchthaven Schiphol. Jaarlijks melden zich twee- tot drieduizend gegadigden voor de functie van luchtverkeersleider. Slechts één procent daarvan zal de opleiding ook daadwerkelijk afronden. Minimumeisen om binnen te komen: Havo met Engels en wiskunde, stressbestendig, gedisciplineerd, te toetsen in een groot aantal medische en psychologische testen.

Het traject dat de verkeersleiders in spe afleggen duurt zo'n 4,5 jaar. ,,De eerste vier maanden zitten de mensen op het wettelijk minimumloon. Na die tijd zijn ze verkeersleidingsassistent'', legt M. Stoové, hoofd van de afdeling Personeel en Organisatie van de Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) uit. Na anderhalf jaar begint de on-the-job-training, de studenten lopen mee met een volledig bevoegde luchtverkeersleider.

Een van de problemen die nu spelen in de luchtverkeersleiding is de relatief grote pensioneringsgolf. ,,Schiphol is in 1967 geopend, dat is dus bijna 33 jaar terug. Omdat er een maximale leeftijd is waarop je dit werk kunt doen (55 jaar), treden er nu veel mensen uit die toen zijn begonnen. Waar we normaal een verloop van zo'n vier, vijf man hadden, zitten we nu op tien tot dertien uittreders per jaar'', aldus Stoové.

Hoewel er jaarlijks zo'n vijftien tot twintig studenten hun opleiding afronden is dat niet voldoende om de uittreders én de groei van het luchtvaartverkeer voldoende op te vangen. Mede om die reden is een grootscheepse reclamecampagne opgezet die nieuwe mensen moet trekken. Het vak van luchtverkeersleider is spannend: duizenden vliegtuigen per jaar, 24 uur per dag bedrijvigheid. Maar het vak van luchtverkeersleider blijkt ook een lastige job: LVNL verstuurde vorig jaar maar liefst 8.000 informatiepakketten aan potentieel geïnteresseerden. Daarvan traden er uiteindelijk 40 toe tot de school. ,,Tja, het is een strenge selectie, maar dat hoort nu eenmaal bij het vak. We zoeken al dertig jaar naar een selectieprocedure waardoor we met minder uitval te maken hebben'', aldus Stoové. Een beetje ambitieuze verkeersleider kan naast zijn kerntaak ook een aantal nevenfuncties gaan uitoefenen. Op die manier kan het eindsalaris (maximaal 179.000 gulden bruto per jaar, inclusief vakantietoeslag) nog worden opgehoogd tot twee ton per jaar. Zo is er tijdens de opleiding de mogelijkheid een `managementtraject' te volgen of zich toe te leggen op de ontwikkeling van nieuwe procedures bijvoorbeeld.

Want daar gaat het uiteindelijk allemaal om: het het veilig en efficiënt begeleiden van de vliegtuigen.

De luchtverkeersleiders zijn opgedeeld in drie categorieën, die afhankelijk van de hoogte van het naderende of vertrekkende vliegtuig allen een deel van het luchtruim voor hun rekening nemen.

De algemene verkeersleiders houden de vliegtuigen tussen de 7,5 en de 4,5 kilometer hoogte in de gaten via de radar; de naderingsverkeersleiding houdt met radar en zicht de toestellen tussen de 2,5 en de 4,5 kilometer in de gaten en de verkeersleiders in de toren ten slotte begeleiden op zicht de vliegtuigen van en naar de landingsbanen. Het stuk tussen de grond en de 4,5 kilometergrens beslaat qua oppervlak makkelijk de provincies Noord- en Zuid-Holland bij elkaar.

Naast de luchthaven Schiphol, waar het grootste deel van de luchtverkeersleiders werkt, zijn er ook nog de regionale luchthavens als Eelde, Beek en Zestienhoven. Per vliegveld werken er veertien leiders en een groep assistenten, in totaal ongeveer 45 man per regionale luchthaven.

Dirk Jan Berendsen is voorzitter van het Nederlandse Verkeersleiders Gilde. Het gilde is aangesloten bij de CMF, de vakbond voor hoger en middelbaar personeel. In totaal zijn er 360 verkeersleiders en verkeersleidersassistenten aangesloten bij het gilde, ,,een organisatiegraad van 98 procent'', aldus Berentsen.

Berentsen zegt tevreden te zijn over de lonen, ,,al kan er natuurlijk best wat bij''. Bij de vorige onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden, die voor de jaren 1998 en 1999 gelden, was het vooral de onregelmatigheidstoeslag die de discussie bepaalde. ,,We werken in ploegendiensten, het is een 24-uurs bedrijf. Daarvoor willen we wel behoorlijk gecompenseerd worden'', zegt Berentsen. Van de maximale loonsom van 179.000 gulden voor een ervaren luchtverkeersleider is 28.000 gulden onregelmatigheidstoeslag.