ALFRED SCHNITTKE

In De Idioot beschrijft Dostojevski hoe de romanfiguren vorst Myschkin en Rogoshin samen naar een kopie kijken van een schilderij van de kruisafneming van Jezus. Myschkin roept uit: `Er zijn mensen, die door dat schilderij hun geloof zouden kunnen verliezen.' Het aardse, menselijke en `realistische' karakter van het westerse kunstwerk staat mijlenver van de religieuze beleving van de Rus. Houd een Holbein naast een Russische icoon, en het verschil tussen de Russische kunst en die elders uit Europa is op slag duidelijk.

Een vergelijkbare confrontatie kan de westerse toehoorder ondergaan bij het beluisteren van de Psalms of Repentance van de vorig jaar overleden Russische componist Alfred Schnittke. Hij schreef het werk in 1988 bij de herdenking van het duizendjarig bestaan van de Byzanthijnse Kerk. Het gemengd koor van de Zweedse radio, geleid door de Balt Tonu Kaljuste die sinds kort chefdirigent is van het Nederlands Kamerkoor, slaagt er fabuleus in deze ascetische muziek welluidend te vertolken.

Hoewel Schnittke zich bedient van een hedendaags idioom met dichte clusters en wijd uitwaaierende akkoorden verschilt zijn muziek in inhoud en intentie nauwelijks van de oud-Russische kerkgezangen.

Ook Schnittke laat de zangers golvende bewegingen maken rondom één tooncentrum en tovert aangrijpende cantilenen boven langgerekte basistonen. Dit is diep doorvoelde muziek van een componist die zonder te kwezelen getuigt van zijn nietigheid en zijn zondige inborst.

Alfred Schnittke: Psalms of Repentance. ECM New Series 1583 453 513-2.