Zweden compenseert sterilisatie

De Zweedse regering gaat slachtoffers van gedwongen sterilisatie financieel compenseren. Daarmee volgt de regering de commissie die in september 1997 werd ingesteld om onderzoek te doen naar de sterilisatie van ongeveer 63.000 Zweden, voornamelijk vrouwen, in de periode 1935-1976. In naar schatting 6.000 tot 15.000 gevallen gebeurde dat volgens de commissie tegen de wil van het slachtoffer.

In augustus 1997 publiceerde de Zweedse krant Dagens Nyheter een reeks artikelen over het onderwerp, die nationaal en internationaal opschudding veroorzaakte. De schrijver van de artikelen, Maciej Zaremba, beschreef ondermeer een geval van een inmiddels bejaarde vrouw, Maria Nordin, waaruit de rigiditeit bleek waarmee de overheid de sterilisatiewetgeving uit 1934 toepaste. Nordin zat als kind in een tehuis en had leerproblemen – naar later bleek vooral doordat ze een bril nodig had. Op haar zeventiende, tijdens de Tweede Wereldoorlog, mocht ze het tehuis verlaten, maar pas toen ze papieren had ondertekend waarin ze instemde met sterilisatie.

Op zichzelf was het verbazingwekkend dat er in Zweden zoveel ophef over ontstond. De sterilisatiepolitiek was niet geheim. Dagens Nyheter bracht de verhalen ook niet als nieuws. De auteur verbaasde zich er vooral over dat er in geschiedenisboeken en schoolboeken zo weinig aandacht voor was.

De toenmalige minister van Sociale Zaken, Margot Wallström, noemde de sterilisaties ,,barbaars''. Dat er over gezwegen werd, hing volgens haar samen met het feit dat het de samenleving zo diep raakte. Het Zweedse ideaal van de verzorgingsstaat, de folkhemmet of het `volksthuis', werd erdoor aangetast.

De onderzoekscommissie die Wallström aan het werk zette, kwam in januari van dit jaar met een rapport waarin werd voorgesteld de slachtoffers te compenseren met een bedrag van 175.000 kronen (ruim 40.000 gulden). Volgens de commissie kan dit bedrag niet worden gezien als ,,werkelijke genoegdoening'', maar als een erkenning van de regering dat ze ,,betreurt wat er is gebeurd''. De slachtoffers zullen wel zelf een aanvraag moeten indienen om voor de financiële compensatie in aanmerking te komen. Het wetsvoorstel zal uiterlijk op 1 juli ter goedkeuring aan het parlement worden voorgelegd. (Reuter, AFP, AP)