Uit een oeuvre

Literatuur

Een schrijver `vertegenwoordigt' eigenlijk niets. Hij is als je met alle geweld wilt het produkt van een cultuur, een sociale groep, een land, een maatschappij, een literatuur. Maar dan wel een produkt waarvan maar één enkel exemplaar gemaakt is.

Uit: Geschiedenis van de Russische literatuur

Een mogelijke verklaring van mijn aversie zou kunnen zijn dat de beoefenaars der literatuurwetenschap meestal niet kunnen schrijven. Een goede zin, een treffende alinea zal men bij hen zelden aantreffen. Dat niet kunnen schrijven heeft iets treurigs, en ook iets lachwekkends. In andere vakken heb je die moeilijkheid in veel mindere mate. Een musicoloog hoeft niet te kunnen componeren of vioolspelen. Een toneelcriticus hoeft niet te kunnen acteren en een sportjournalist hoeft niet te kunnen voetballen. Maar de literatuurwetenschapper heeft het grote nadeel dat het medium waarin hij zich uitdrukt tegelijk ook het medium is dat hij bestudeert, en dan komt, als een literatuurdeskundige onleesbaar schrijft, bij de lezer al gauw de volgende redenatie op: dat schrijvers over literatuur niet schrijven kunnen – goed. Maar als zij zoveel verstand van literatuur hebben, waarom kunnen zij dan niet doorstrepen? Zo iemand, dan moet toch zo'n deskundige in staat zijn een leesbare van een onleesbare zin te onderscheiden.

Uit: Een dag uit het leven van een reuzenkoeskoes

De tijd die je uitspaart door de boeken over Tsjechov niet te lezen kun je gebruiken voor het lezen van Tsjechov zelf. En omdat het oeuvre van Tsjechov veel minder omvangrijk is dan het oeuvre van hen die over hem geschreven hebben spaar je een boel tijd, die je kunt gebruiken om over Tsjechov na te denken – tijd die de mensen die gewoonlijk over Tsjechov schrijven niet hebben.

Uit: De ongelooflijke slechtheid van het opperwezen

Sovjet-Rusland

De grote vraag is: hoe is het mogelijk dat deze aanvankelijk nauwelijks bekende, met iedereen ruzie makende man, geen briljante publicist of redenaar, geen groot econoom of filosoof, niettemin als de stichter kan worden beschouwd van een van de twee grootste mogendheden die er op dit ogenblik zijn? Antwoord: hij was een zeer groot politicus, die als het er om ging de macht te veroveren en in handen te houden, niet alleen voor geen enkel middel terugschrok, maar, nog belangrijker, geen dupe werd van zijn eigen ideologie.

Uit: Lenin heeft echt bestaan

En nu is het dan zover: het sovjetrijk wankelt op zijn grondvesten en kraakt in zijn voegen. Bij de toeschouwer, althans bij deze toeschouwer, komt daarbij af en toe het `nunc-dimittis'-gevoel op. (...) Nu laat gij, here, uwen dienstknecht gaan in vrede naar uw woord, want mijne ogen hebben uw zaligheid gezien. (Lukas 2:29,30)

Die zaligheid wordt natuurlijk geducht getemperd door bange voorgevoelens. Wat gaat er nu gebeuren? Hongersnood? Anarchie? Burgeroorlog? Militaire dictatuur? Het aan de macht komen van antisemieten à la Raspoetin? Vladimir Boekovski, die al een jaar of vijf geleden het uiteenvallen van de Sovjet-Unie voorspelde, voorziet het ontstaan van een soort Libanon of een soort Ethiopië, maar dan met duizenden atoomwapens.

Bij de toeschouwers rijst naast `waar moet dan heen?' ook als vanzelf de naïeve maar toch ook redelijke vraag: hoe is dat zo gekomen? (...)

Ik heb dat altijd een beetje onnozel gevonden, maar nu ben ik op mijn oude dag zelf een beetje onnozel geworden en vraag ik mij af: wat is het geheimzinnige iets, dat in 1917 aan de macht is gekomen en dat nu die macht aan het kwijtraken is?

Uit: De ondergang van het morgenland

Nederland

De zo vaak gehoorde bewering dat alles vroeger beter was dan nu, en vooral dat alles tegenwoordig veel slechter is dan vroeger berust geloof ik op een misverstand. Naarmate je ouder wordt, wordt je leven minder leuk, en daarom ben je geneigd te denken dat alles minder leuk wordt: de literatuur (vroeger had je nog echte schrijvers, nu niet meer), de veiligheid op straat (vroeger kon je 's avonds nog rustig over straat lopen, nu niet meer), de politiek (vroeger had je geen communisten, nu wel), de godsdienst (vroeger had je nog echte katholieken en echte protestanten, nu niet meer) en het weer (vroeger had je nog koude winters en warme zomers, nu is het kwakkelen geblazen en elfstedentocht ho maar).

Uit: Luisteraars!

Wie met alle geweld iets wil ondernemen om de ondergang der beschaving uit te stellen kan misschien nog het beste streven naar een net van gratis toegankelijke lagere en middelbare scholen, met kleine klassen, waar door ter zake kundigen lezen, schrijven en rekenen wordt onderwezen, en later Frans, Duits, Engels, wiskunde, natuurkunde. En vooral geen vakken waarin je woorden als communicatie, maatschappij, informatie en identiteit tegenkomt.

Uit: Zie ook onder Mozes