Nederlandse abortus buitengaats

Nederlandse feministen en medici willen een `abortusboot' laten uitvaren naar de kusten van Azië, Afrika en Latijns Amerika om buiten de territoriale wateren vrouwen te helpen die ongewenst zwanger zijn.

,,Vrouwen gooien zich van de trap. Slikken idiote hoeveelheden hormonen. Stompen zichzelf tot bloedens toe op de onderbuik. Drinken halfgiftige thee. Grijpen desnoods naar de `good old' breinaald. Allemaal om zich te verlossen van een kind in hun schoot. Het is schandalig dat zulke prehistorische praktijken anno 1999 nog op grote schaal voorkomen. Ik wil daar iets aan doen. Op zo kort mogelijke termijn moet een abortusboot onder Nederlandse vlag uitvaren naar landen – veelal in de Derde Wereld – waar het afbreken van een zwangerschap illegaal is.''

Rebecca Gomperts is gecertificeerd abortusarts. Sinds ze in 1994 haar studie aan de Universiteit van Amsterdam afrondde, werkte ze op freelance-basis voor onder andere de Stimezo-abortusklinieken in Eindhoven, Den Haag en Maastricht. Daarnaast ging Gomperts als scheepsarts mee met diverse reizen van het Greenpeace-schip Rainbow Warrior. ,,Wachtlopen, bikken en schilderen, de apotheek op orde houden, meedoen aan acties, je ontfermen over zieke mensen aan boord. Ik theoretiseer niet veel over engagement; ik handel liever. Ook een abortusarts kan voor anderen in positieve zin het verschil zijn tussen leven en dood.''

Op tafel in haar Amsterdamse appartement ligt een schrijven van het Nederlands Genootschap van Abortusartsen (`de grootste vakorganisatie'), waarin Gomperts `betrouwbaar' wordt genoemd. De aanbevelingsbrief is tevens een steunbetuiging. ,,Het NGVA juicht mijn plan voor een abortusboot toe'', zegt ze. ,,Meerdere collega's uit deze hoek van de geneeskunde hebben zich al bereid verklaard om mij straks voor enkele maanden op het schip af te lossen.''

Gomperts' idee ('Women on Waves' gedoopt) ontstond toen ze twee jaar terug in het Mexicaanse Veracruz met een plaatselijke dokter sprak. ,,Het abortusprobleem bleek daar enorm. Op het verwijderen van een foetus staat gevangenisstraf. Veel vrouwen ondergaan de ingreep in het geniep, onder onhygiënische omstandigheden. Vroedvrouwen steken een slangetje in de baarmoeder, waardoor een ontsteking ontstaat en de vrucht wordt uitgestoten. Horrorverhalen. Vanaf dat moment ben ik gaan nadenken over oplossingen.''

Wereldwijd hebben volgens de World Health Organisation jaarlijks zo'n 53 miljoen abortussen plaats, veelal uit economische en sociale noodzaak. Eenderde is illegaal. In de grootste delen van Latijns Amerika, Azië en Afrika is abortus verboden, dikwijls om religieuze redenen. Landen als Colombia, Nigeria en de Filippijnen achten verbreking van een zwangerschap zelfs `not done' als die een gevolg is van verkrachting of incest. Ook als de foetus een waterhoofd heeft of een open ruggetje, kan er geen sprake van zijn. ,,Sommige landen staan abortus niet eens toe om het leven van de moeder te redden'', zegt Gomperts. ,,Chili is erg streng; daar zijn zulke `misdadigers' achter de tralies gezet. Voor mij is de kern van de zaak dat iedere vrouw in vrijheid moet kunnen beslissen hoe zij haar leven inricht. Niemand mag worden veroordeeld tot het krijgen van een kind.''

Illegale abortussen, verricht door traditionele genezers en ongediplomeerde verpleegsters, vormen een directe bedreiging van de gezondheid. Volgens Gomperts is een ondeskundig uitgevoerde abortus de belangrijkste oorzaak van aan zwangerschap gerelateerde sterfte in de wereld. ,,Jaarlijks overlijden tussen de 50.000 en 100.000 vrouwen ten gevolge van een onveilige abortus. Alleen rijke vrouwen in conservatieve Derde-Wereldlanden kunnen terecht in `zwarte' privé-klinieken. Die functioneren zolang ambtenaren en autoriteiten zich laten omkopen door medici.''

Onlangs rondde Gomperts een onderzoek af naar de haalbaarheid van een abortusboot. Het onderzoek werd betaald door het feministische financieringsfonds Mamma Cash. ,,Mijn conclusie luidt dat het beslist geen utopisch streven is. De startkosten voor een schip met toebehoren dat één jaar rondvaart zijn anderhalf miljoen gulden. Daarna bedragen de jaarlijkse exploitatiekosten ongeveer zeven ton. Als we wekelijks honderd abortussen verrichten, tien maanden per jaar, hoeft de ingreep slechts honderd dollar op te brengen om het project selfsupporting te maken. Bij voldoende donateurs doen we het gratis. De onderneming krijgt een non profit-basis.''

De haalbaarheidsstudie leerde Gomperts dat in wettelijk opzicht geen enkele reisbestemming uitgesloten is. ,,Zolang we maar buiten de territoriale wateren blijven, lijkt er niets aan de hand. In de meeste gevallen is de strafwet twaalf mijl van de kust niet meer van toepassing. Vrouwenorganisaties in het betreffende land moeten zwangere vrouwen de weg wijzen naar de haven waar de abortusboot ligt afgemeerd. Samenwerking met die clubs is cruciaal. Als overheden ons bij een kade wegsturen, zullen motorbootjes onze `klanten' naar het abortusschip op volle zee vervoeren. Daar gaan we dan aan de slag. De bedoeling is dat we tegelijkertijd plaatselijke dokters en verpleegsters opleiden in het correct verrichten van abortussen. Al met al moet onze aanwezigheid politici in die contreien beïnvloeden; zij kunnen de wet ombuigen in Nederlandse richting. Ons land heeft door seksuele voorlichting, bereikbaarheid van anticonceptiemiddelen en de legale abortuspraktijk 'swerelds laagste abortuscijfer.''

Gomperts treedt met haar project in de publiciteit ,,om een draagvlak te creëren en potentiële donateurs te interesseren''. Het verwijt dat haar initiatief neokoloniale trekjes heeft, lacht ze weg. ,,Onzin. Het kolonialisme legde de Derde Wereld van alles op. Wij bieden slechts iets aan. Men is vrij er gebruik van te maken. Ik zie het als een wereldwijd pact tussen onderdrukte vrouwen.''

Groeperingen die abortus beschouwen als kindermoord zullen tegen het plan protesteren. ,,Ook daar trek ik me niet veel van aan'', zegt Gomperts. ,,Ik heb geen morele problemen met abortus. Het is hulpverlening, klaar. Een foetus die niet zelfstandig buiten het moederlichaam overleeft, is in mijn ogen geen kind. Niet voor niets trekt de Nederlandse abortuswet een streep bij 22 weken, een kleine maand onder de huidige levensvatbaarheidgrens

Hoe realistisch is het project in financieel opzicht? Gomperts: ,,Ik reken op steun van fondsen en particulieren, maar ook op bijstand van de UNESCO en de Ford Foundation. Het zou natuurlijk fantastisch zijn als minister Herfkens van Ontwikkelingssamenwerking zegt: `Hier heb je een miljoen'. Dan kunnen we van start. Naïef? Misschien. Het kan zijn dat de politiek hier negatief op reageert. Herfkens is pro-abortus, maar als Nederlanders zich inlaten met dergelijke activiteiten in anderen landen... tja, dat leidt tot diplomatieke incidenten.''