Groei, stengel, groei!

Kunnen planten verdrinken? Misschien vindt je dat een rare vraag, maar hij komt vanzelf bij je op als je een dezer dagen met de trein van Arnhem naar Nijmegen reist. Dan zie je iets adembenemends. Waar een paar weken geleden nog bomen, struiken en weilanden stonden, zie je nu alleen maar water. Water, water en nog eens water. Je ziet het als je Arnhem uitrijdt en over de rivier de Nederrijn boemelt. Je ziet het ook als je Nijmegen binnenkomt en over de Waal tsjoekt. Beide rivieren lopen over. Hoe komt dat? Omdat er de afgelopen weken heel veel sneeuw is gevallen in Oostenrijk, Zwitserland en Frankrijk. Die sneeuw is gaan smelten. Vanuit de bergen komt de gesmolten sneeuw onder andere in de Rijn terecht. En die rivier stroomt helemaal via Duitsland naar Nederland en splitst zich daar in de Nederrijn en de Waal. Vanwege al die smeltende sneeuw treden de rivieren nu buiten hun oevers. Het is een prachtig gezicht. Sommige bomen staan voor de helft onder water, van andere zie je alleen nog maar het bovenste topje. Het water reikt tot aan de huizen op de kade. De mensen die daar wonen krijgen al bijna natte voeten.

Vanwege al dat water dus de vraag: kunnen planten verdrinken? Verdrinken betekent eigenlijk, geen adem kunnen halen. En dat betekent eigenlijk, geen lucht binnenkrijgen. Dieren hebben lucht nodig om het hart te laten slaan, om benen en armen te kunnen bewegen en om het lichaam warm te houden. Planten hebben lucht nodig om te groeien, om bloemen te vormen of om zaden te maken. Maar rond deze tijd groeien planten in ons land niet. Ze maken ook geen bloemen of zaden. Ze zijn in een soort winterslaap. Lucht hebben ze amper nodig. Adem halen doen ze niet of nauwelijks, dus verdrinken ze ook niet. Planten kunnen nu best een paar weken onder water staan.

Pas als het warmer wordt, in april of mei, beginnen de planten weer op gang te komen. Dan komen de bloemen uit. Een paar maanden later worden de zaden gemaakt. In juni en juli groeien planten op hun hardst. Gedurende die maanden hebben ze veel lucht nodig. Dus als ze dan helemaal onder water komen te staan, zitten ze met een probleem want een plant die onder water staat krijgt geen lucht binnen. Sommige planten hebben daar een slimme oplossing voor gevonden: hun stengel gaat als een gek groeien. Soms wel twee centimeter per dag. Zo probeert de plant weer boven water te komen. Zodra dat lukt kan hij weer ademhalen. Trouwens, de snelgroeiende stengel ziet er van binnen heel apart uit. Hij zit vol met grote luchtkanalen. Als de plant lucht inademt, kan die lucht via die grote kanalen makkelijk naar andere delen van de plant. Zo houdt de plant zich in leven. Een plant die zo snel kan groeien als hij onder water komt te staan is bijvoorbeeld rijst. Waterzuring kan het ook, net als moeraszuring.

Sommige planten hebben weer een heel andere tactiek. Als ze onder water komen te staan houden ze gewoon een paar dagen hun adem in. Ze wachten tot het water weer zakt. Maar ja, het water kan natuurlijk ook een paar weken hoog blijven staan. Dan hebben die planten pech. Zo lang kunnen ze de adem niet inhouden. Ze verdrinken alsnog.