God moet Menem aan derde termijn helpen

Carlos Menem wil voor de derde keer president van Argentinië worden. Dat mag niet van de grondwet die hij zelf heeft ingevoerd. Maar, zo vindt Menem, Gods wil is veel belangrijker dan welke grondwet dan ook, en God wil die derde termijn.

De Argentijnen zijn inmiddels wel uitgekeken op zijn geverfde bakkebaarden, maar Carlos Menem weet van geen ophouden: in oktober wil de zoon van Syrische immigranten voor de derde achtereenvolgende keer president van Argentinië worden. Dit betekent dat Menem opnieuw de grondwet schendt terwille van zijn ambitie.

Al een jaar lang geeft president Menem tegenstrijdige signalen af. Hij bezweert dat hij zich niet voor een derde keer verkiesbaar stelt, omdat de onder hemzelf aangenomen democratische grondwet dat verbiedt. Maar als `het vaderland' hem nodig zou hebben, het hem zou vrágen...

President Menem heeft zijn partij nu in opperste verwarring gebracht. Binnen de peronistische partij leek de kandidatuur van de huidige gouverneur van de provincie Buenos Aires, Eduardo Duhalde, onomstreden. Duhalde is een aartsvijand van Menem. Hij vindt de president een windbuil en een ijdeltuit.

Omgekeerd lust Menem de machtige gouverneur ook wel rauw. Het was dan ook een diepe vernedering voor Menem, toen de door hem naar voren geschoven presidentskandidaat een paar weken geleden overliep naar Duhalde. Ze zouden zich bij de verkiezingen in oktober als duo presenteren.

En daar kwam Menem maandag opeens roet in het eten gooien met een nieuw dreigement zichzelf kandidatuur te stellen. Zelf zou hij een tweede herverkiezing niet willen, maar het zou `Gods wil' zijn. ,,De president gelooft dat hij het land nog veel te bieden heeft'', verklaarde zijn privé-secretaris Jorge Castro. ,,We moeten niet vergeten dat Menem de afgelopen achtentwintig jaar nooit minder is geweest dan gouverneur of president.''

Inderdaad. Met een juridische truc omzeilde Menem in 1994 de grondwet. Ook toen riep hij de `hogere macht' aan die hem twintig jaar eerder geopenbaard had dat hij de sjerp van president zou dragen. De toenemende kritiek de afgelopen vijf jaar op zijn beleid pareert hij met het argument dat de hoge werkloosheid (17 procent) en de groeiende kloof tussen arm en rijk in Argentinië het gevolg zijn van `de weg die door God gewezen wordt'.

Nu is het niet God, maar een groepje Menem-aanhangers dat naar de rechter is gestapt om de weg te bereiden voor een nieuwe Menem-termijn. Rechter Ricardo Bustos verklaarde gisteren dat Menem het recht heeft mee te doen met de voorverkiezingen in zijn partij. Daarmee zit Menem nu op rozen. De volgende juridische stap is namelijk het Hooggerechtshof, waarvan de rechters door Menem zelf zijn aangewezen.

Niet voor niets wordt in Argentinië nu de parallel getrokken met die andere dictatoriale immigrantenzoon, president Alberto Fujimori van Peru, geboren uit Japanse ouders. Ook hij dwong onlangs op ondemocratische wijze een derde termijn af, hetgeen hem de bijnaam `Chinochet' opleverde.

De herverkiezing van presidenten ligt in Latijns Amerika tegenwoordig heel gevoelig. Om nieuwe dictaturen te voorkomen is in alle jonge democratische grondwetten de clausule opgenomen dat een president maar voor één termijn gekozen mag worden. Geen onzinnige gedachte in landen waar presidenten nog steeds regeren als vorsten, en baantjes en andere `gunsten' uitdelen.

Ook het hof van de Argentijnse president heeft zich de afgelopen tien jaar tot een onaantastbaar instituut ontwikkeld. Om Menem heen danst een grote kring lakeien, die alle belangrijke posten in het land bezetten. Zeventig procent van de Argentijnen wil niet dat Menem zich opnieuw kandidaat stelt, zo blijkt uit een recente opiniepeiling. Maar in `Menem-landia' zegt dat nog niets.

,,Zijn machtshonger is groter dan hijzelf'', stelt de journaliste Gabriela Cerruti in haar biografie over Menem. In El Jefe beschrijft ze een man die zijn hele leven lang overtuigd is geweest dat hij `voorbestemd' was voor het presidentschap. Hij zou immers een reïncarnatie zijn van de beruchte Argentijnse caudillo Facundo Quiroga. ,,Hij heeft alle macht. En als hij onrechtvaardig is, dan is dat jammer voor zijn slachtoffer, maar geen tekortkoming van hem: een caudillo is noodzakelijkerwijs onrechtvaardig'', stelt de schrijver Sarmiento.

Tien jaar lang heeft Menem zijn caudillo-ideaal kunnen verwezenlijken. Hij sloot allianties met mafiose multimiljonairs. Het presidentiële paleis werd een lusthof van feestende hielenlikkers. En nadat hij zijn vrouw het paleis had uitgeschopt - `Ik doe haar in de uitverkoop'- was het er een openlijk komen en gaan van minnaressen, waarbij seks, geld en politieke intrige onlosmakelijk met elkaar verbonden werden.

,,Maar uiteindelijk gaat er niets boven zijn eigen spiegelbeeld'', schrijft zijn andere biografe, Sylvina Walger.

De kleermaker, de kapper en de manicure werden belangrijke raadregevers; ze kregen ook politieke functies. Tot op de dag van vandaag weigert Menem een voet in een vliegtuig te zetten zonder zijn dertig man sterke gevolg van barbiers, masseurs en kleders.

Drie keer al heeft de 68-jarige president het mes van de plastisch chirurg in zijn gezicht laten zetten. Hij doet aan haarinplant, en de dag waarop hij door een Amerikaans modeblad werd uitgeroepen tot `best geklede president ter wereld' was een van de hoogtijdagen in zijn leven.

Hoe kan zo`n man nu terugkeren naar de status van gewoon burger, vragen zijn biografen zich af.

,,Menem is er altijd van uitgegaan dat zijn presidentschap eeuwig zou zijn'', schrijft biogafe Cerruti. ,,Dankbaar en blij zouden de massa`s hem volgen, en hij zou voor altijd regeren.'' Wat is de psychologie van iemand die dit beeld voor ogen heeft? Hoe zal hij reageren op een mogelijke nederlaag? Dat is wat zijn peronistische partijgenoten nu de komende weken zullen uitvinden.