Fyffes versus Chiquita

HET SLEPENDE BANANENCONFLICT tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie is deze week flink geëscaleerd. De Amerikanen zijn begonnen om handelssancties te treffen tegen een aantal Europese producten en de EU heeft furieus gereageerd. Het gevaar van een transatlantische handelsoorlog over bananen is plotseling niet ondenkbeeldig.

Zes jaar ruziën de VS en de EU nu al over bananen. Het conflict gaat over het bananenregime dat de Europese Unie in 1993 instelde. Hierin worden de bananen uit de ex-koloniën van EU-lidstaten – vooral Groot-Brittannië en Frankrijk – begunstigd ten koste van bananen afkomstig van plantages in Midden- en Zuid-Amerika. De Europese consumenten betalen hierdoor meer voor hun bananen, want de EU beschermt de duurdere bananen uit Afrikaanse landen en van de eilanden in het Caraïbische gebied, de Atlantische en de Grote Oceaan. Met quota en tarieven houdt de EU de goedkopere `dollarbananen' buiten de grenzen.

SINDSDIEN voeren de VS een niet-aflatende campagne tegen de Europese bananenpolitiek. Drie keer hebben de VS de zaak aanhangig gemaakt bij de WTO (en haar voorganger GATT) en drie keer hebben de Amerikanen gelijk gekregen. Na de laatste WTO-uitspraak besloot de EU om de VS gedeeltelijk tegemoet te komen. Op 1 januari van dit jaar is de import aangepast en de WTO heeft deze week gezegd meer tijd nodig te hebben om de nieuwe regels te bestuderen. Daarop wilden de VS niet wachten. Ze zijn begonnen met 520 miljoen dollar aan handelssancties op te leggen op onder meer Schotse wol, Engels badzout, Italiaanse ham en Franse luxe tassen.

Het aandeel van de Amerikaanse bananengiganten Dole en Chiquita op de Europese markt is afgenomen. ,,De grote verliezers van het bananenregime zijn de Amerikaanse firma's geweest en de grote winnaars de Europese firma's'', aldus een zegsman van Chiquita. Dat wordt in Europa niet bestreden.

Maar de EU wantrouwt de Amerikaanse motieven. Sir Leon Brittan, de Eurocommissaris voor handel en een verwoed voorvechter van vrijhandel, zei deze week dat de Amerikaanse regering zich op sleeptouw heeft laten nemen door Chiquita. Dit bedrijf heeft grote invloed op het Amerikaanse Congres, mede dankzij omvangrijke donaties aan de verkiezingskassen van zowel Republikeinse als Democratische politici.

Het doel van het EU-beleid is om de kleine bananenproducenten in de ex-koloniën te steunen. De handelsbescherming wordt gepresenteerd als vorm van ontwikkelingshulp. In de praktijk profiteren vooral Europese handelshuizen van het regime. Zoals Fyffes, de Ierse fruitmultinational. Terwijl het marktaandeel van Chiquita in Europa halveerde, vervijfvoudigde dat van Fyffes.

HET BANANENCONFLICT is een schoolvoorbeeld van protectionistisch Europees handelsbeleid en van de invloed van lobby's op de Amerikaanse handelspolitiek. Noch de kleine boeren in het Caraïbische gebied, noch de landarbeiders op de Latijns-Amerikaanse plantages worden er beter van. Maar het gezag van de WTO staat wel op het spel en de Amerikaans-Europese betrekkingen worden erdoor verstoord. Het is een gevaarlijk gladde bananenschil.