Aanscherpen van WAO binnen smalle marges

Meteen na de verkiezingen voor de Provinciale Staten heeft de Tweede Kamer de discussie over de WAO weer opgepikt. De VVD presenteerde gisteren harde maatregelen om het aantal WAO'ers terug te dringen. ,,Iemand moet het doen.''

Terug van weggeweest: de WAO-discussie. De arbeidsongeschiktheidsregeling, en vooral het stijgende beroep er op, dreigde een thema te worden rondom de provinciale verkiezingen. Het werd het niet.

Een debat over de plannen van staatssecretaris Hoogervorst (Sociale Zaken, VVD) om het toenemende aantal WAO'ers te doen afnemen, werd vlak voor die verkiezingen verschoven naar één dag erna. De VVD vond dat sabotage: PvdA, D66 en CDA waren gewoon bang dat de WAO een lastig uit te leggen verkiezingsthema zou worden, hoewel de WAO niets met de provincie van doen heeft.

Het is de vraag of de VVD, die gisteren als laatste van de politieke partijen met eigen WAO-voorstellen kwam, een beter resultaat bij de verkiezingen zou hebben geboekt als het debat vóór 3 maart was gehouden. Het Kamerlid Wilders van de VVD kwam gisteren met verregaande WAO-plannen waar electoraal geen winst mee lijkt te behalen. De bijna 300.000 WAO'ers met psychische klachten kan de VVD in ieder geval als electorale doelgroep schrappen.

De, wat Wilders noemt, ,,zware gevallen'' van die groep van 300.000 mogen rekenen op een volledige uitkering. De anderen krijgt niets, maar ze kunnen wel hulp krijgen voor hun psychische klachten. De grens legt Wilders bij de zogenoemde standaard voor keuringsartsen `Geen duurzaam benutbare mogelijkheden' en behelst harde criteria voor psychische arbeidsongeschiktheid.

De VVD wil de WAO reserveren voor mensen die niet voor zichzelf kunnen zorgen én geen sociale contacten meer hebben én die problemen hebben in hun relatie met partner, kinderen en vrienden. Wilders' voorstellen betreffen zowel de nieuwe als de huidige WAO'ers. Het is geen irreële veronderstelling om aan te nemen dat een groot deel van de 300.000 mensen met psychische klachten niet aan al deze criteria voldoet. Zij krijgen dan van de VVD geen uitkering meer. In 2005 zal het aantal WAO'ers volgens de VVD dan ook met 250.000 zijn gedaald. ,,Mijn plan gaat ver, inderdaad'', zegt Wilders, ,,maar hiervan kun je tenminste met zekerheid zeggen dat het aantal WAO'ers omlaag gaat. Iemand moet het doen.''

Wilders rekende op geen enkele steun van de overige partijen en kreeg die ook niet. De VVD heeft alleen een signaal willen afgeven en, wat belangrijker is, de liberalen willen zich een alibi verschaffen om bij de formatie van het volgende kabinet `hoogte en duur' van de WAO-uitkering aan de orde te kunnen stellen. Die twee woorden zijn de kern in het WAO-debat.

De WAO-uitkering verlagen en korter laten duren is het enige wat volgens de liberalen (en de werkgevers) rest als over pakweg twee à drie jaar het aantal WAO'ers niet substantieel is gedaald. Vandaar nu straffe VVD-voorstellen, om later, zeg in 2002, te kunnen zeggen: ,,Had in 1999 naar ons geluisterd, nu kunnen we niet anders dan aan hoogte en duur sleutelen.''

Staatssecretaris Hoogervorst wist ook niet wat hij met zijn partijgenoot aan moest, maar hij gaf hem op één punt toe. De `standaard' die het Kamerlid vanonder een laag stof te berde bracht, moet van de staatssecretaris beter worden nageleefd voor de nieuwe WAO-aanvragers. Maar de rest van het VVD-voorstel is volgens Hoogervorst kansloos. Het is strijdig met het regeerakkoord en het zal bij de rechter op bezwaren stuiten, omdat er een onderscheid wordt gemaakt tussen psychische en lichamelijke problemen.

De VVD was de laatste van de grote partijen die met alternatieve WAO-voorstellen zijn gekomen. Alle alternatieven waren een reactie op de voorstellen van Hoogervorst die de stijging van het aantal WAO'ers in 2002 wil beperken tot 30.000 in plaats van tot 46.000.

Het aantal WAO'ers zal hoe dan ook stijgen, meent de staatssecretaris. Om die ontwikkeling af te remmen moet er wat hem betreft frequenter worden gekeurd, vooral als er sprake is van arbeidsongeschiktheid op grond van psychische klachten. Verder hoopt Hoogervorst dat het allemaal een beetje beter gaat met de arbeidsomstandigheden en met de reïntegratie van WAO'ers die voor een deel nog kunnen werken.

PvdA, D66, CDA, GroenLinks, ze vonden het maar mager waar de staatssecretaris mee kwam. Vaker keuren helpt niet, de sleutel ligt bij de werkgevers, vinden ze. Die moeten veel beter hun best doen om arbeidsongeschiktheid te voorkomen en desnoods worden verplicht WAO'ers (weer) in dienst te nemen. Ook ziet Hoogervorst het belangrijkste over het hoofd, vinden GroenLinks en CDA: het eerste ziektejaar. Dat is het jaar dat voorafgaat aan de WAO en daar is winst te boeken bij het terugdringen van het aantal WAO'ers. Behalve dat er driftig met papieren wordt geschoven, gebeurt er nu in dat jaar nauwelijks iets om te voorkomen dat een zieke werknemer in de WAO belandt.

Om daar iets aan te doen heeft Hoogervorst de eerste stapjes inmiddels gezet. Kort na de presentatie van zijn WAO-voorstellen stelde hij voor om de verplichte zogenoemde reïntegratieplannen af te schaffen. Hiermee hadden werkgevers moeten aangeven wat de kansen waren voor de zieke werknemer om weer aan het werk te kunnen gaan. Maar in de praktijk bleken deze uit een half A4tje bestaande `plannen' louter bureaucratische rompslomp met zich mee te brengen.

De laatste aanvullende maatregel van Hoogervorst bestaat er uit dat uitkeringsinstanties aan werkgevers met een werknemer die langer dan zes weken ziek is een brief moeten sturen om te waarschuwen voor de kosten van eventuele latere arbeidsongeschiktheid én om een advies over de reïntegratie van de zieke aan te bieden. Als zo'n werknemer dan in de WAO terechtkomt, heeft de uitkeringsinstantie tenminste een stok om mee te slaan en kan de werkgever een sanctie opgelegd krijgen, zo meent Hoogervorst.

De aanvullende maatregelen typeren Hoogervorst die kleine stappen zet binnen de smalle marges van de politiek. Het zijn hele kleine stapjes vergeleken met de manier waarop zijn partijgenoten in de Tweede Kamer met zevenmijlslaarzen door de WAO banjeren.