Aan de Haagse jongens en meisjes lag het niet

Tamelijk laconiek is binnen D66 gereageerd op het zware verlies bij de verkiezingen voor Provinciale Staten. Geen verwijt van de provincies aan `Den Haag'.

Van 116 in 1991 naar 67 Statenzetels in 1995, naar 39 zetels te verdelen over twaalf provincies in 1999. D66 verkruimelt. Maar geen paniek. En vooral geen zondebokken zoeken of roepen dat `alles anders moet' in de partij. Dat is de stemming onder de D66-lijsttrekkers die afgelopen woensdag zonder uitzondering verlies hebben moeten incasseren bij de verkiezingen voor Provinciale Staten.

,,We hebben verloren door de slechte opkomst en door de opiniepeilingen die ons een verliezersimago aanpraten'', verklaart M.W. de Jong-Cameron Webb, D66-lijsttrekker in Flevoland. ,,Wie stemt er nu nog op ons als je 's ochtends al op de radio hoort dat D66 zwaar gaat verliezen, terwijl de stembus nog moet opengaan?'' Kritiek op de landelijke koers van de partij klinkt nergens. ,,De jongens en de meisjes uit Den Haag hebben ons de afgelopen tijd uitstekend geholpen'', zegt de Zeeuwse lijsttrekker R.C. Bastiaanse.

Een jaar geleden, na eveneens desastreus verlopen gemeenteraadsverkiezingen, was de stemming onder D66-bestuurders in het land grimmig te noemen. De teneur was: in Den Haag hebben `ze' er een puinhoop van gemaakt en wij mogen de rekening betalen. Verwezen werd naar het weinig florissant verlopen ministerschap van Winnie Sorgdrager en naar de nogal regenteske wijze waarop D66 aan een nieuwe (maar weinig jeugdige) lijsttrekker werd geholpen in de persoon van `meisje' Els Borst (toen bijna 66 jaar).

Geen kwaad woord uit de provincie dit keer. Eerder klinken berustende verklaringen voor de jongste stembusnederlaag. Lijsttrekker P.J.M. Poelmann in Noord-Holland: ,,Ik kan me niet herinneren dat D66 bij verkiezingen ooit is beloond voor regeringsdeelname. Dat kunnen we onrechtvaardig vinden, maar het is niet anders. Vorig jaar mei kregen we in Noord-Holland 155.000 stemmen. Nu kregen we er precies 100.000 minder. Dat zijn de stemmen van thuisblijvers, daarvan ben ik overtuigd.''

Er is niets mis met D66 en met D66'ers, zo onderstrepen de lijsttrekkers in de provincie. Alleen, de kiezers zien het niet. En dus luidt de oplossing: profileren! Juist daar ontwaren diverse D66-aanvoerders in het land het eerste lichtpuntje voor de toekomst. Zijn naam: Thom de Graaf.

,,Wij hebben een nieuwe aanvoerder met wie we vele jaren vooruit kunnen'', zegt lijstrekker H.J. van Keulen in Limburg. ,,Wat dat betreft verkeren wij in een veel riantere positie dan andere partijen. Kok is over zijn hoogtepunt heen en het optreden van `kroonprins' Melkert is toch nauwelijks een succes te noemen de afgelopen weken. De VVD heeft met Dijkstal nog geen nieuwe Bolkestein in huis. En GroenLinks profiteert nu maximaal van het Rosenmöller-effect. Maar hoe lang zal dat nog duren?''

In de provincie heerst alom

tevredenheid over de nieuwe boodschapper, kortom. Maar de boodschap, daar valt nog het nodige aan te schaven.

Ooit waren milieu en bestuurlijke vernieuwing de ,,unique selling points'' van D66, zo blikt de Zeeuwse lijsttrekker Bastiaanse terug. Het milieuthema is inmiddels weggekaapt door GroenLinks en thema's als referendum en gekozen burgemeester hebben tot nu toe weinig electoraat op de been weten te brengen.

Lijsttrekker J.M.M. Elbers in Utrecht ziet nieuwe onderwerpen te over waarmee D66 zich kan profileren. ,,Hans Wijers heeft de afgelopen kabinetsperiode gewerkt aan de versterking van de economische structuur in Nederland: marktwerking, deregulering, elektronische snelweg, noem maar op. Met het vertrek van Wijers is de aandacht daarvoor weer weggezakt, maar het is bij uitstek een thema dat we als D66-issue kunnen uitdragen. Hetzelfde geldt voor de `groene ruimte' en agro-ondernemers, waarmee Hajo Apotheker bezig is. Dat gaat over de integratie van natuur, milieu en economie: een geweldig belangrijk thema dat nauwelijks wordt opgemerkt door de media en daardoor niet overkomt bij de kiezers.''

Het woord `profileren' wordt bij D66 meestal niet zelfstandig gebruikt. Het heet: `profileren op inhoud'. Een krachtige waarschuwing door Thom de Graaf aan het adres van de `arrogante' PvdA wordt in de provincie wel toegejuicht, maar veel scherper moet het toch niet worden. Rustig doorregeren, zo luidt de aansporing. Nuchterheid is troef – het scherpst verwoord in het noorden. De Groningse lijsttrekker R.A.M. Kerdijk-Schepers: ,,Het zou democratisch onzuiver zijn om de Statenverkiezingen te gebruiken als argument om nu uit de regering te stappen. De fractie in Den Haag is met een heel ander mandaat gekozen.'' C.M. Dijkstra (Friesland): ,,Zolang het waard is door te regeren, en dat is het, moeten we dat zeker doen.'' En C. Slottje (Drenthe): ,,We moeten gewoon de kabinetsperiode afmaken die we in augustus vorig jaar zijn begonnen. Toen was er een moment om te kiezen voor de oppositie, nu niet.''