Knuffelbeesten onder de hamer

In Den Haag wordt volgende week een collectie knuffelbeesten van het merk Steiff geveild. Van kikkers tot meikevers komen onder de hamer.

Als kind, maar ook later, heb ik me vaak staan vergapen aan de speelgoedbeesten van het Duitse merk Steiff. Met hun karaktervolle kopjes, minutieuze afwerking en hoge aaibaarheidsfactor zijn ze prachtig. Maar ook duur, want kwaliteit kost nu eenmaal geld. De laatste decennia zijn ze uitgegroeid tot een geliefd verzamelobject: Steiff-clubs voor verzamelaars zijn er van New York tot Tokio.

Steiff `Knopf im Ohr', genoemd naar het oorknopje waarvan de beesten voorzien zijn, werd uit nood geboren. De `godmother' van de dieren, Margarete Steiff (1847-1909) uit Giengen am Brenz in Württemberg, was door polio aan een rolstoel gebonden. Om iets omhanden te hebben, begon ze beesten te naaien, als eerste een speldenkussen in de vorm van een grijs vilten olifantje met een rood dekkleed. De beesten waren een succes en in 1880 werd de `Erste Fabrik weichgestopfter Spielwaren' opgericht waar ook familieleden bij waren betrokken. Zo tekende neef Richard Steiff circusberen, die in de fabriek tot speelgoed gemodelleerd werden.

Het bedrijf had geluk. In 1902 had de Amerikaanse president Theodore (`Teddy') Roosevelt tijdens een berenjacht geweigerd een jong beertje dood te schieten. Een tekenaar van de Washington Post maakte er een beroemde cartoon van en beeldde de president vervolgens alleen nog maar af in gezelschap van een beertje. Dat leidde tot een ware berenrage. Steiff-beren voeren de oceaan over en de firma zag tussen 1903 en 1905 de productie stijgen van 12.000 tot 975.000 stuks.

Inmiddels is zo'n beetje het hele dierenrijk door de firma als knuffelbeest herschapen: spinnen, kreeften, elanden, muizen, gordeldieren, luizen, leeuwen, panters, giraffen, kortom, de hele Ark van Noach. Zo heet dan ook de winkel in Den Haag die samen met het Haagse VendueHuis der Notarissen `de eerste Nederlandse Steiff-veiling' organiseert. De Ark van Noach, de grootste Steiff-speciaalzaak in ons land, is een waar kinderparadijs in het hartje van Den Haag en is opgebouwd rondom de collectie van eigenaresse Monique van Riemsdijk. Op de veiling in het VendueHuis passeren honderd kavels (van kangoeroe tot kikker, wild zwijn en meikever) de revue. De prijzen variëren van enkele tientjes voor `wolminiaturen' (pluizige bolletjes op pootjes) tot 25.000 gulden voor drie `Gepetto's', bebrilde beren die de vader van Pinocchio voorstellen. Van de grootste bestaan er maar vijf in de hele wereld. Inbrengers zijn Nederlandse particuliere verzamelaars. De meeste beesten zijn uit de jaren '50 en '60, maar er zijn ook een paar oudjes bij.

Elk Steiff-beest wordt met de hand gemaakt en heeft daardoor een eigen gezichtsuitdrukking en kleurschakering. Jaarlijks verdwijnen er dieren uit de collectie en komen er nieuwe bij, waarbij soms slim op de actualiteit wordt ingespeeld. Zo komen er binnenkort katjes op de markt waarvoor de schattige, grijswitte poes uit de Whiskas-reclame model heeft gestaan. Ook worden regelmatig replica's gemaakt van oudere uitgaven. Voer voor verzamelaars, evenals de Steiff-dieren die in gelimiteerde oplage gefabriceerd worden. Deze `limietbeesten' zijn te herkennen aan een wit label in hun oor, de andere hebben, net als koeien, gele oormerkjes. Kenmerkend is ook het schildje met berenkop om de nek. Al die kenmerken, plus de uitdrukking, de tekening, de zeldzaamheid, de leeftijd en het feit of ze meer of minder `bespeeld' zijn, bepalen de prijs.

De medewerksters van de Ark van Noach dateren de beesten onder meer aan de hand van de regelmatig veranderende oorknopjes. De vroegste exemplaren hadden schoenmakersknopen als ogen, zoals een te veilen teddybeer uit ongeveer 1910, die is geschat op 800 tot 1.200 gulden. Later kregen ze glazen ogen met een pupil. De meeste dieren werden gemaakt van stevig mohair, tegenwoordig zijn ze vooral van wasbaar pluche. De firma Steiff heeft ook houten speelgoed gemaakt. Daarvan wordt op de veiling een step aangeboden uit de jaren vijftig, met rem en richtingaanwijzer, die wordt geschat op 1.000 tot 1.500 gulden.

Met de fabriek ging het in de jaren '70 bergafwaarts door de concurrentie van goedkoop speelgoed uit Azië. Maar na een onverwachte teddybeer-boom in de Verenigde Staten begin jaren '80, werden de Steiff-beesten als verzamelobject ontdekt. Giengen is inmiddels een Steiff-museum rijk en natuurlijk is er nog steeds de fabriek, die altijd trouw is gebleven aan het adagium van Margarete Steiff: `Voor kinderen is alleen het beste goed genoeg'.

Veiling: 10 maart, 19u. Vendue Huis, Nobelstraat 5, Den Haag,

tel. 070-3658857. De Steiff-veiling is onderdeel van een algemene kunst- en antiekveiling op 10, 11 en 12 maart.

Kijkdagen 7 en 8 maart 10-16u.

Ark van Noach, Plaats 14, Den Haag, Tel. 070-4276848.