GroenLinks wint, zwaar verlies D66

Grote winst voor GroenLinks, herstel voor het CDA, zwaar verlies voor D66, tegenvallende winst voor de PvdA en licht verlies voor de VVD. Dat zijn de uitkomsten van de gisteren gehouden provinciale verkiezingen. De opkomst was extreem laag: 45,5 procent.

De uitslag betekent een gevoelig verlies voor de partijen die deelnemen aan de `paarse' coalitie: PvdA, VVD en D66. De winst gaat vrijwel geheel naar de oppositiepartijen CDA, GroenLinks en SP. PvdA-leider Kok weet de geringe winst van zijn partij geheel aan ,,de dramatisch lage opkomst''. De uitslag zal volgens Kok geen gevolgen hebben voor de koers van het kabinet. ,,Het mandaat dat we in 1998 hebben gekregen, zullen we onverminderd uitvoeren'', aldus de premier.

CDA-leider De Hoop Scheffer noemde de winst voor zijn partij ,,een enorme morele opkikker''. Het CDA boekte voor het eerst sinds 1991 weer winst bij verkiezingen. D66-leider De Graaf noemde de uitslag van zijn partij ,,rottig, heel vervelend''. VVD-fractieleider Dijkstal stelde vast dat er in de politieke verhoudingen in Nederland nu weer sprake is ,,van een rechtse meerderheid, tenminste, als je het CDA meerekent''.

In de nieuwe Provinciale Staten keert GroenLinks dubbel zo sterk terug: van 37 naar 77 zetels. Het CDA gaat met acht zetels winst naar 194 zetels. De christen-democraten zijn hiermee weer de grootste partij in de provincies, waar in totaal 760 zetels te verdelen zijn. Vier jaar geleden moest het CDA deze koppositie afstaan aan de VVD. Het CDA wist gisteren bovendien 6 procentpunt meer stemmen te trekken dan bij de Kamerverkiezingen van vorig jaar (van ruim 18 naar ruim 24 procent).

D66 houdt in de Staten slechts 39 zetels over (was 67). De VVD verliest 25 Statenzetels en houdt er 182 over. De PvdA boekte bescheiden winst, van 142 naar 154 Statenzetels. Opiniepeilingen hadden veel meer winst voorspeld. De partij scoorde 10 procentpunt slechter dan vorig jaar (nu 19 procent, toen 29 procent).

Politici van alle partijen stelden gisteravond dat de lage opkomst mede bepalend is geweest voor het resultaat, dat sterk afwijkt van de uitslag van de Kamerverkiezingen van vorig jaar. Toen stemde 73,2 procent van de kiezers. De opkomst bij de Statenverkiezingen in 1995 lag net iets boven de 50 procent. Het CDA dankt de stemmen van gisteren vooral aan trouwe kiezers: ruim de helft van hen stemde ook vorig jaar op het CDA. De PvdA en D66 wisten slechts eenderde van de kiezers van vorig jaar weer voor zich te winnen.

De Amsterdamse politicoloog Van der Eijk bestrijdt dat een lage opkomst veel effect heeft: ,,Het kan een zetel of restzetel hebben gescheeld, meer niet.'' In 29 Brabantse gemeenten, waar gisteren tevens gemeenteraadsverkiezingen werden gehouden, was de opkomst niet veel hoger dan het landelijk gemiddelde. Vooral de kiezers in de steden bleven weg: in de vijftig grootste gemeenten van Nederland bleef de opkomst gemiddeld beneden de 40 procent.

In de nieuwe Eerste Kamer, die op 25 mei wordt gekozen door de leden van Provinciale Staten, houden de drie coalitiepartijen waarschijnlijk een krappe meerderheid. Prognoses duiden op 39 of 40 zetels: 20 à 21 voor de VVD (nu 23), 15 voor de PvdA (nu 14) en 4 voor D66 (nu 7). Het CDA maakt kans op 20 à 21 zetels (nu 19). In de huidige senaat hebben VVD en CDA een meerderheid van 42 zetels.