`Bètavakken zijn niet sexy genoeg'

De animo onder middelbare scholieren voor exacte vakken neemt af, ondanks alle moeite die de overheid zich getroost.

Saar Postma (14): ,,Ik denk bij een technisch beroep aan iets heel saais in een laboratorium.''

Odin Pepper (15): ,,En het is een eenzaam vak, je hebt geen sociaal contact met andere mensen.''

Saar: ,,Bovendien zijn de collega's ... nou niet direct mijn type.''

Odin: ,,Je ziet het ook aan klasgenoten die voor een bètapakket kiezen, dat zijn van die eh ...''

Saar: ,,Studjes.''

Odin: ,,Precies.''

Saar en Odin zitten in het derde jaar van de Havo/VWO brugklas van het Montessori Lyceum in Amsterdam. Dit jaar moeten ze kiezen voor een profiel, de opvolger van het vakkenpakket. Vanaf volgend jaar zal op alle middelbare scholen de Tweede Fase zijn ingevoerd en moeten leerlingen kiezen uit vier profielen. Zowel Saar als Odin kiest voor het gammaprofiel Economie & Maatschappij. Beiden zien zichzelf in de toekomst het liefst in een leidinggevende functie bij een groot bedrijf. ,,Dát lijkt me interessant'', zegt Saar. ,,Ik hou van organiseren.'' Odin lijkt een baan in het bedrijfsleven dynamisch. ,,Bovendien kun je er goed verdienen. Dat is voor mij niet het belangrijkste, maar wel mooi meegenomen.''

Havo en VWO-scholieren kiezen steeds minder vaak exacte vakken, zo blijkt uit een recent onderzoek van het onderzoeksinstituut GION van de Rijksuniversiteit Groningen. Het GION volgt de schoolloopbaan van 20.000 leerlingen uit de lichtingen 1989 en 1993. Het zijn met name de `zware' bètavakken, zoals wiskunde-b, natuurkunde en scheikunde, die aan populariteit inboeten, ten gunste van vakken als wiskunde-a en biologie. Vooral onder jongens op het VWO neemt de animo voor exacte vakken af.

Dat is weinig opbeurend voor de overheid die al jaren probeert het tekort aan ingenieurs en bèta's te keren. Met campagnes als `Kies exact!', `Thea studeert techniek' en `Een slimme meid is op haar toekomst voorbereid', probeerde de overheid vooral meisjes over te halen de bèta- of techniekkant op te gaan. Het heeft niet mogen baten.

Naar de redenen voor het gebrek aan enthousiasme voor bèta- en techniekvakken blijft het gissen. Uit onderzoek blijkt dat leerlingen in ieder geval niet dommer zijn geworden, zegt GION-onderzoeker H. Kuyper. Hij zoekt de oorzaak nog het meest bij ,,zoiets vaags als de tijdgeest''. ,,Jongeren zijn vooral gericht op het snel en makkelijk geld verdienen. Voor een goedbetaalde baan in het bedrijfsleven is geen wis- of scheikunde nodig, zo redeneren 15- en 16-jarigen. Dus waarom zou je dan zo'n zwaar en saai pakket kiezen? Het imago van de bètavakken is niet sexy genoeg.''

M. Kindt, onderzoeker aan het Freudenthal-instituut dat zich onder andere bezighoudt met vernieuwing van het rekenonderwijs, beaamt dat exacte vakken saai en moeilijk worden gevonden. ,,En dat terwijl het wel leuker en realistischer is geworden in de afgelopen jaren. Kinderen hoeven niet domweg sommetjes meer te maken, maar krijgen vraagstukken waarvan ze het nut begrijpen, in de trant van: Piet moet op pad. Wat is goedkoper, een huurauto of een taxi?''

Juist omdat de overheid de tijdgeest niet kan beïnvloeden, hebben campagnes als `Kies exact' volgens Kuyper en Kindt weinig zin.

Overigens kan Kuyper zich sowieso niet vinden in die campagne: ,,Net alsof alles goed komt als je exact hebt gekozen. Kies bewust! Daar zou ik meer achter staan.''

Peter Romein, decaan voor Havo/VWO-leerlingen aan het Montessori Lyceum in Amsterdam, kan zich daarbij aansluiten. ,,Het lijkt me verkeerd om leerlingen een gouden toekomst voor te spiegelen als ze maar het bètaprofiel Natuur & Techniek kiezen. Ze moeten er wel de capaciteiten en de interesse voor hebben.''

Hoewel hij de leerlingen uitgebreid voorlicht over de voordelen van een exact profiel, zal hij ze nooit in die richting pushen. ,,Wat heb je eraan als je ir. voor je naam kunt zetten, maar je liever toneelspeler was geworden.''

Dat vinden Saar en Odin ook. ,,Ik wil later absoluut iets doen dat ik leuk vind'', zegt Odin. ,,Op school doen ze hun best om je te interesseren voor bètavakken'', zegt Saar. ,,Er kwam zelfs een biologe in de klas om te vertellen over haar onderzoek naar slaapziekte, maar het kon me echt niet boeien. De kans dat je iets bijzonders ontdekt, lijkt me zo klein.'' Odin: ,,En als je al tot een oplossing komt, dan duurt dat járen.''

Ondanks het pessimisme van deskundigen over de mogelijkheden om jongeren te prikkelen om voor bètavakken te kiezen, blijft de overheid het proberen. Eind vorig jaar werd de stichting Axis in het leven geroepen die projecten gaat financieren die jongeren voor bètavakken en techniek moeten zien te interesseren.

Voorwaarde om voor financiering in aanmerking te komen is de samenwerking tussen verschillende onderwijssoorten – van basisonderwijs tot hoger onderwijs – en het bedrijfsleven in een bepaalde regio.

,,Onze stelling is: onbekend maakt onbemind'', zegt W. van Oostrom, directeur van Axis. ,,Als een kind op de middelbare school geen wiskunde-b kiest, is de kans klein dat hij ooit nog een technische opleiding zal volgen. Daarom moeten kinderen al op de basisschool vertrouwd worden gemaakt met de mogelijkheden van techniek. Niet met het oog op de beroepskeuze uiteraard, maar als voorlichting.''

Veel voorbeelden van projecten zijn er nog niet, voorlopig worden de aanmeldingen geïnventariseerd. Maar het reeds lopende project `Van Vakwerk tot Meesterwerk' op basisscholen in Noord-Brabant kan in de toekomst rekenen op steun van Axis. Hierbij leggen kinderen contact met verschillende bedrijven in de bèta- en technieksector, uiteenlopend van een metselaarsbedrijf tot een tandartspraktijk. Vakmensen zoals een metselaar of een tandarts komen de kinderen dan vertellen wat hun werk inhoudt en helpen hen bij het maken van een werkstuk over het beroep.

Een ander project dat Axis financieel zal steunen, richt zich op meisjes in het voortgezet onderwijs in de regio Rijnmond. Vrouwelijke studenten bouwkunde komen meisjes op Mavo-, Havo- en VWO-scholen daarover vertellen.

De vraag is of het zal helpen. Gezien de ervaring met overheidsingrijpen in het verleden en het beperkte budget van Axis, 40 miljoen voor vier jaar, zijn de verwachtingen niet al te hoog gespannen.

,,Als de overheid echt wat zou willen doen, is de remedie eenvoudig'', zegt GION-onderzoeker Kuyper lachend. ,,Het imago van het vak hangt nauw samen met de salariëring. Verdubbel de salarissen van de beroepen die je wilt stimuleren – leraren, verpleegsters en technici – en je zult zien hoe het aantrekt.''