Bestuurders van Den Helder gingen steeds meer declareren

Op het gemeentehuis van Den Helder, waar volgens accountants te vaak kosten gedeclareerd worden, zou al jaren een sfeer hangen van `alles moet kunnen'.

Hij was een fantastische burgemeester, kon goed vergaderingen voorzitten en mensen overtuigen. Maar hij gedroeg zich wel als een bourgondiër. Onder hem kon alles. Onder hem veranderde een ambtelijke en starre cultuur in een bestuurstijl van `alles moet kunnen'. PvdA-fractievoorzitter J. de Groot is er het duidelijkst over. ,,Toen Gmelich Meijling kwam, is het allemaal begonnen. Na zijn aantreden zijn de representatiekosten fors gestegen.'' H. Vos van GPV/RPF: ,,Gmelich Meijling had een ruimhartige taakopvatting. Dat had natuurlijk uitstraling naar het ambtelijk apparaat.''

In Den Helder dreigt een bestuurcrisis. Twee van de drie wethouders, VVD'er G. Nijpels en PvdA'er J. Manderfeld, liggen zwaar onder vuur. De eerste omdat hij nogal ruim omging met zijn kostendeclaraties, de tweede omdat hij een gemeentelijke dienst liet ontsporen. Duidelijk is al dat de oppositiepartijen in Den Helder het vertrouwen kwijt zijn in het huidige college. ,,Er moet een vernieuwd college komen. Er is zo veel misgegaan'', zegt D66-fractievoorzitter H. Mosk. Maar ook de coalitiepartijen (PvdA, CDA, VVD) uiten harde woorden. PvdA'er De Groot noemt de situatie ,,zorgwekkend''. Volgens VVD'er R. Waltmann kan de gemeenteraad ,,hier niet zomaar overheen stappen''.

J. Gmelich Meijling was van 1985 tot 1994 burgemeester in de marinestad. Onder hem is de bestuurstijl veranderd. Het moest bedrijfsmatiger. Den Helder was te afhankelijk van de marine en had andere werkgelegenheid nodig. In 1990 traden twee wethouders, E. Kip (D66) en Nijpels (VVD), aan die hun sporen in het bedrijfsleven hadden verdiend. In de loop der jaren stegen volgens raadsleden de onkosten fors. Het ging om reizen, diners, rookwaren, presentjes. Een voorbeeld: Gmelich Meijling was lid van Hilton Gold, waarmee hij korting kreeg voor etentjes bij Hilton. De kosten, 455 gulden, declareerde hij bij de gemeente. De gemeentelijke accountant (VB Accountants) keurde alles goed. Inmiddels komen uit de gemeenteraad geluiden dat de relatie met de accountant (nu het gefuseerde VB Deloitte & Touche) verbroken moet worden.

In het najaar van 1994 werd Gmelich Meijling staatssecretaris van Defensie, maar de cultuur die onder hem tot stand was gekomen bleef bestaan, zo is de analyse van raadsleden. ,,Zoiets draai je niet zomaar om'', zegt Vos (GPV/RPF). Volgens VVD-raadslid Waltmann moet de gemeenteraad ook de hand in eigen boezem steken. ,,De raad wilde begin jaren negentig zelf een meer zakelijke cultuur om bedrijven binnen te halen.''

De afgelopen jaren kwam steeds vaker berichten over het ruime declaratiegedrag van bestuurders naar voren, vooral door werk van een plaatselijke journalist. Daar kwam bij dat er fraude werd geconstateerd bij de dienst Stadsontwikkeling en Beheer. Hoge ambtenaren zouden valse facturen hebben opgesteld ter waarde van 156.000 gulden. Accountant KPMG concludeerde onlangs dat het college niet goed heeft gereageerd op de geruchten over onregelmatigheden. Bovendien bleek de administratieve ondersteuning en interne controle niet goed te zijn opgezet. Hiervoor wordt met name huidige wethouder Manderfeld (PvdA) verantwoordelijk gesteld. Een besluit van wethouder Nijpels om geld te geven voor het asfalteren van een binnenterrein van een manege was niet in het belang van de gemeente, constateert KPMG. De voormalige wethouder van economische zaken, E. Kip, had met een belangrijke leverancier privé-contacten.

Uit een ander onderzoek van accountant VB Deloitte & Touche komt over de bestuurders in Den Helder een beeld naar voren van kleine krabbelaars. Deze accountant onderzocht het declaratiegedrag van collegeleden in 1994-1998. Wethouder Kip nam zijn vrouw twee keer mee op een zakenreis naar Londen. De gemeente betaalde, inclusief het bezoek aan een musical. Alle collegeleden hadden een Visa-creditcard waarmee ze uitgaven ten laste van de gemeente deden. Facturen en bonnen ontbraken vaak, zodat niet nagegaan kon worden of het om privé-bestedingen ging. B en W schaften in vier jaar voor 14.000 gulden aan rookwaren aan. De kilometervergoedingen waren onduidelijk.

Ook burgemeester Hoekzema, tevens voorzitter van de VVD, komt in het overzicht voor. Hij declareerde 100 gulden contributie van het Genootschap van Burgemeesters en 150 gulden huur van een rokkostuum. Een burgemeester wordt geacht dit te betalen van zijn vaste onkostenvergoeding. De gemeenteraad lijkt hem dit niet al te zwaar aan te rekenen. ,,Hoe gaat zo iets? Er moet een rokkostuum gehuurd worden. Een ambtenaar weet een adresje. De rekening gaat naar de gemeente. Dat kon gebeuren in de cultuur die er heerste'', zegt raadslid Vos. Onder Hoekzema is het declaratiegedrag terugedrongen. ,,Hij is in ieder geval soberder dat Gmelich Meijling'', zegt PvdA'er De Groot.

Met de onderzoeken van KPMG en VB Deloitte & Touche, een jaar geleden opgezet, hoopt de gemeenteraad schoon schip te maken. Woensdag 10 maart is er een raadsdebat over. B en W willen tot dan niet reageren. In Den Helder acht men de kans groot dat de wethouders Manderfeld en Nijpels al dan niet vrijwillig zullen opstappen. Raadslid Vos: ,,We moeten deze zaak nu afronden. Straks zijn wij de meest integere gemeente van Nederland.''

Gmelich Meijling was vanmorgen niet bereikbaar voor een reactie.