Afscheid van Heerma

manier dan de partij had gewenst, kwam het CDA op de laatste dag voor de Staten-verkiezingen in de schijnwerpers te staan. De dood van oud-fractieleider Enneüs Heerma dwong de huidige partijleiding alsnog in het openbaar verantwoording af te leggen over de troebelen in het CDA waarin Heerma in 1997 ten onder was gegaan. Het was bepaald navrant om te zien hoe de hoofdrolspelers van toen over hun rollen in het drama-Heerma heenpraatten of dekking zochten in de politieke conjunctuur van destijds.

De dood van Heerma bracht niet alleen het CDA tot stilstand, de gehele landspolitiek viel stil. De partijen waren elkaar net het morele monopolie in de asielkwestie aan het betwisten, leunend op wat in het buitenland wel ons `Anne Frank-trauma' wordt genoemd, of de dood van Heerma bracht onverwachts vrede. De oppositieleider tegen wil en dank die altijd werd verweten `gouvernementeel' te zijn, nam afscheid in stijl.

OOK WERD HET onfortuinlijke beeld van het CDA als gedesoriënteerde ex-bestuurderspartij opgehaald. Het historische panorama, dat necrologieën eigen is, leverde een onverwachte vergelijking op. Is het CDA er met Jaap de Hoop Scheffer werkelijk op vooruitgaan in vergelijking met Enneüs Heerma?

Heeft De Hoop Scheffer meer overtuigingskracht voor de camera's dan Heerma had, aan wie het televisie-ongemak goed zichtbaar was? Ongetwijfeld is De Hoop gedreven en serieus, tegelijk is hij niet zeker van de toon die hij wil treffen. De platte radiospots waarin de fractieleider de antirekening rijden-lobby van de ANWB omarmt, lijken geleend uit het agitatie-assortiment van de SP en zijn een stijlbreuk voor het CDA. Waar Heerma de behulpzame bestuurder buiten spel verbeeldde, is De Hoop Scheffer in de rol van oppositieleider nog steeds op try-out in kleinere zaaltjes.

De prestaties van het CDA in het zuiden van het land vandaag zullen het succes van de verdere tournee bepalen. In de keuze van de nieuwe voorzitter drukte De Hoop Scheffer alvast een eigen stempel op de partij. Hij koos niet voor de Brabantse politicus Van Geel – herkenbaar voor het middenveld en het zuiden – maar voor de jonge bedrijfsadviseur Van Rij, een man van de Randstedelijk georiënteerde nieuwe partijgeneratie. Doet het CDA het goed in het zuiden, maar relatief minder in de rest van het land, dan staat de juistheid van die keuze meteen ter discussie.

ER KAN OOK een boodschap voor de ontwikkeling van de partij in worden gezien. Het CDA is geëvolueerd van een federatie van christelijke partijen met een sterk regionaal accent naar een landelijke, meer neutrale Samen op Weg-partij, die best kon worden geleid door een oud-diplomaat met een D66-vlekje op z'n curriculum. Voortzetting van die lijn ligt dan verder minder voor de hand: de klacht dat het zuiden, respectievelijk de regio's, in de partijleiding slecht zijn vertegenwoordigd, wint kracht. In dat perspectief was de Fries Heerma misschien wel herkenbaarder voor de CDA-kiezer dan de Brusselse diplomaat De Hoop Scheffer.